Zhvlerësimi i Euros në Shqipëri: Si humbi monedha europiane 35% të vlerës së saj në një dekadë?

Monedha europiane po vijon trajektoren e saj rënëse në tregun shqiptar, duke iu afruar sërish niveleve minimale historike edhe gjatë muajit nëntor, pavarësisht përfundimit të sezonit të lartë turistik. Sipas të dhënave zyrtare të Bankës së Shqipërisë, kursi i këmbimit është fiksuar në 90.72 lekë për një euro, duke shënuar një tjetër rënie të lehtë. Ky nivel qëndron vetëm 0.08 lekë larg rekordit negativ të regjistruar më 22 tetor të këtij viti, duke reflektuar një dobësim të vazhdueshëm të Euros. Nëse i referohemi një harku kohor më të gjerë, diferenca është alarmante. Në janar të vitit 2016, Euro këmbehej me 139.48 lekë. Me çmimin aktual, monedha europiane ka humbur rreth 48.76 lekë, ose thënë ndryshe, 35% të vlerës së saj kundrejt Lekut. Për ilustrim, 1 mijë euro që dikur këmbeheshin me 139.5 mijë lekë, sot shkëmbehen me vetëm 90.7 mijë lekë, duke shkaktuar një humbje të konsiderueshme të fuqisë blerëse në valutë. Ndonëse institucionet zyrtare e kanë lidhur forcimin e Lekut kryesisht me bumet turistike dhe investimet e huaja, analiza e të dhënave tregon se rënia e Euros ka një histori më komplekse. Gjatë periudhës 2016–2022, kur flukset turistike nuk ishin në nivelet e sotme, Euro vijoi të zhvlerësohej, pavarësisht përkeqësimit të deficitit tregtar dhe varësisë së lartë nga importet. Një lidhje më e fortë se turizmi duket se ka qenë ajo me sektorin e ndërtimit. Të dhënat e INSTAT tregojnë se gjatë viteve 2021–2024, sipërfaqet e lejeve të ndërtimit arritën kulmin, duke korresponduar me një zhvlerësim të përshpejtuar të Euros. Ndikimi i drejtpërdrejtë i turizmit në bilancin e pagesave u bë një faktor më përcaktues vetëm në vitet e fundit, veçanërisht gjatë 2025-ës, kur deficiti i llogarisë korente shënoi një ngushtim të ndjeshëm. Ky zhvlerësim i vazhdueshëm ka krijuar një situatë sfiduese për ekonominë. Bizneset eksportuese po përballen me rënie të të ardhurave në lekë dhe kosto të larta operative, ndërsa konsumatorët nuk kanë ndjerë një reflektim të drejtpërdrejtë të kësaj rënieje në çmimet e produkteve të importuara. Një dekadë pas nisjes së këtij cikli, pyetja mbetet ende në qendër të debatit ekonomik: a është ky forcim i Lekut pasqyrim i vërtetë i shëndetit ekonomik apo rezultat i flukseve të pashpjeguara plotësisht nga treguesit zyrtarë?