Krizë në arsimin e lartë: Miliona euro për fasada, ndërsa kërkimi shkencor mbetet në hije

Institucionet e arsimit të lartë në Shqipëri vijojnë të përballen me një disbalancë të thellë financiare. Nga 103 milionë euro që universitetet publike kanë shpenzuar gjatë një viti akademik, vetëm një fraksion prej 4.2 milionë eurosh është dedikuar për kërkimin shkencor. Kjo shifër, e cila shpesh përfshin edhe shpenzime administrative si udhëtimet apo dietat, dëshmon se shkenca mbetet prioriteti i fundit në buxhetet universitare. Rigels Xhemollari nga 'Qëndresa Qytetare' e ka cilësuar këtë situatë si alarmante. Sipas tij, fondet e kërkimit shkencor nuk arrijnë as 4% të buxhetit, duke ironizuar se shpenzimet për materiale zyre dhe printera janë më të larta se investimi i drejtpërdrejtë për punën kërkimore të pedagogëve. Të dhënat tregojnë se Universiteti i Tiranës ka alokuar vetëm 1.02 milionë euro për këtë sektor, ndërsa Universiteti Politeknik 756 mijë euro. Ndonëse qeveria ka deklaruar një rritje të fondeve për kërkimin shkencor nga 758 milionë lekë në vitin 2023 në 1.5 miliardë lekë për vitin 2024, këto shifra mbeten ende rreth 10 herë më të ulëta se mesatarja e vendeve të Bashkimit Europian. Pedagogu Aleko Miho thekson se mbështetja modeste e bën të pamundur ofrimin e një diplome cilësore, ndërsa nënvizon se një e treta e buxhetit aktual për shkencën vjen nga financime të huaja. Shqipëria vijon të ketë performancë të dobët në thithjen e fondeve nga programi 'Horizon Europe'. Nga 900 aplikime, janë kualifikuar vetëm 60 projekte, duke e renditur vendin tonë pas shteteve të rajonit si Serbia, Mali i Zi dhe Bosnja e Hercegovina. Kërkuesi shkencor Taulant Muka shprehu kritika të ashpra, duke krahasuar fondet e papërfillshme të universiteteve tona me investimet kolosale që po bëhen në rajon, siç është rasti i universitetit të bioteknologjisë në Serbi. Ndërkohë, prioritetet e universiteteve duket se janë përqendruar te infrastruktura dhe estetika. Shifra të konsiderueshme janë destinuar për rikonstruksione dhe mobilime: Universiteti Politeknik ka shpenzuar 4.1 milionë euro për ndërtime, Universiteti i Tiranës 3.6 milionë euro, Universiteti i Durrësit 3.5 milionë euro për mobilim, ndërsa Universiteti i Mjekësisë ka investuar mbi 2.1 milionë euro në godinën e Farmacisë. Raportet e 'Qëndresës Qytetare' vënë në pikëpyetje transparencën e këtyre shpenzimeve, duke evidentuar vështirësi në aksesin e kontratave dhe dyshime mbi menaxhimin e fondeve. Rigels Xhemollari shton se përderisa në sektorin publik investohet në restaurimin e përsëritur të sallave, mungesa e laboratorëve funksionale mbetet pengesa kryesore që e mban arsimin shqiptar larg standardeve ndërkombëtare.