E ardhmja e raporteve me Kosovën: Çfarë ndryshon pas largimit të papritur të Aleksandar Vuçiqit nga presidenca serbe?

Për më shumë se dhjetëvjeçar, çdo zhvillim kyç në dialogun ndërmjet Kosovës dhe Serbisë ka pasur në njërën anë të tavolinës Aleksandar Vuçiqin. Ai ka udhëhequr negociatat me Prishtinën dhe ka pranuar akte që rezultuan me integrimin e gjyqtarëve, policëve dhe strukturave të tjera serbe brenda rendit juridik të Kosovës. Në të njëjtën kohë, Beogradi ka ruajtur një ndikim të fuqishëm financiar, politik dhe institucional mbi komunitetin serb në Kosovë, ndërsa Lista Serbe është shndërruar në boshtin dominues politik të kësaj pakice. Megjithatë, një element nuk lindi me ardhjen e Vuçiqit në pushtet: rezistenca e Serbisë ndaj pavarësisë së Kosovës. Këtë politikë ai e trashëgoi dhe e ruajti me përpikëri gjatë 14 vjetëve të qeverisjes së tij, por tashmë pozita e tij ka pësuar një kthesë. Më 27 shtator, udhëheqësi më afatgjatë në Evropë jashtë hapësirës ish-sovjetike ka paraqitur dorëheqjen nga posti i kreut të shtetit. Gjatë paraqitjes së tij të fundit zyrtare në këtë detyrë për Radio-Televizionin e Serbisë, ai ka bërë këtë përmbledhje të mandatit: “Vendit tim i kam shërbyer me besnikëri dhe ndershmëri. Jam krenar për këtë. Kam bërë punën më të ndershme në botë”. Megjithatë, ky largim nga presidenca nuk nënkupton pensionim politik për të. Pas përfundimit të dy mandateve presidenciale, Vuçiq synon rikthimin në krye të ekzekutivit si kryeministër, në rast se Partia e tij Përparimtare Serbe siguron qeverisjen pas zgjedhjeve të parakohshme parlamentare të caktuara për 25 tetor. Teksa u është drejtuar mbështetësve të tij pas dorëheqjes, ai e ka cilësuar këtë lëvizje jo si perëndim, por si nismë të një gare të re politike. “Beteja nis tani. Askush prej nesh nuk ka lindur në pushtet dhe do t’i mundim edhe pa qenë në pushtet. Ju bëj thirrje që t’i mundim më bindshëm se kurrë”, ka deklaruar Vuçiq. Përballë tij tashmë gjendet një rezistencë e fuqishme që ka lindur krejtësisht jashtë institucioneve. Për afro dy vjet me radhë, mijëra studentë kanë bllokuar rrugët anembanë Serbisë përmes protestave masive kundër pushtetit, ndërsa tani betejën e kanë zhvendosur në arenën zgjedhore përmes listës “Studentët fitojnë”. Sondazhet e opinionit publik aktualisht ofrojnë shifra kontradiktore për dy kampet kryesore. Një matje e realizuar nga “Faktor Plus” e rendit forcën e Vuçiqit në epërsi me 48.6 për qind, kundrejt 37.1 për qind që arkëtojnë studentët. Në anën tjetër, një hulumtim nga NSPM dëshmon një skenar tjetër, ku studentët udhëheqin me 44.4 për qind, ndërsa lista e Vuçiqit mbetet në kuotën e 41.7 për qind. Për Kosovën, megjithatë, epilogu i këtyre zgjedhjeve përbën vetëm një fragment të sfidës më të gjerë. Edhe një rotacion i mundshëm qeverisës në Beograd nuk do të sillte domosdoshmërisht një kthesë rrënjësore në qasjen e Serbisë karshi shtetësisë së Kosovës, pasi rrënjët e këtij pozicioni shtrihen shumë më thellë se vetë figura e Vuçiqit. Kushtetuta e Serbisë dhe çështja e Kosovës mbeten të ndërthurura ngushtë. Vetë Kushtetuta e Serbisë e trajton Kosovën në preambulën e saj si pjesë përbërëse të territorit shtetëror, duke i njohur një autonomi substanciale brenda kufijve të saj dhe duke u ngarkuar institucioneve detyrimin ligjor për mbrojtjen e interesave serbe atje. Ky dokument i lartë juridik u miratua në vitin 2006 – plot gjashtë vjet para se Partia Përparimtare Serbe të merrte pushtetin dhe dy vite para se Kosova të shpallte pavarësinë e saj. Kundërshtimi ndaj realitetit të ri kosovar pra nuk lindi me Vuçiqin dhe, sipas analistit Marko Savkoviq, vështirë se do të marrë fund me largimin e tij. Përfaqësuesi i Qendrës për Çështje Ndërkombëtare dhe të Sigurisë me seli në Beograd vlerëson se hapësira e manovrimit politik në Serbi për ndryshim thelbësor të qëndrimit ndaj statusit të Kosovës vazhdon të jetë tejet e ngushtë. “Kur bëhet fjalë për kundërshtimin e vetë shtetësisë së Kosovës si koncept, kjo është sigurisht politikë shtetërore dhe këtu mund t'i pritet njëfarë vazhdimësie, kushdo që të jetë në pushtet në Serbi. Opsionet politike që pranojnë realitetin de facto, për shkak se Kosova de facto funksionon si shtet, mbesin të kufizuara”, ka përfunduar ai.