Hije në kufi: Si funksionojnë rrugët ilegale të kontrabandës dhe sigurisë në veri të Kosovës?

Terren i thyer, baltë dhe kalime të fshehura mes pyjeve të dendura. Kjo është pamja e zakonshme e njërës prej arterieve alternative në veri të Kosovës, e cila mundëson kalimin e paligjshëm mes territorit kosovar dhe atij serb. Sipas shifrave zyrtare nga Policia e Kosovës, aktualisht mbeten të hapura dhjetëra kalime të tilla, të cilat shfrytëzohen kryesisht për veprimtari kontrabande. Përmes këtyre nyjave ilegale, duke iu shmangur kontrolleve doganore dhe pikave zyrtare kufitare, në Kosovë futen mallra të ndryshme, duke përfshirë produkte ushqimore si mish, pemë, perime e pije, materiale ndërtimore, cigare, veshje, parfume, stoli, pajisje elektrike dhe artikuj farmaceutikë. Operacioni i fundit i gjerë i autoriteteve kundër këtij fenomeni u ndërmor më 22 tetor në disa pika të ndryshme në veri të vendit. Gjatë këtij aksioni, dhjetë persona u shoqëruan për t'u marrë në pyetje, ndërsa u bë sekuestrimi i mallrave me vlerë mbi 200 mijë euro. Pohimet e autoriteteve tregojnë se rrugët alternative janë shfrytëzuar gjithashtu për të futur fshehurazi nga Serbia armatime të rënda, të cilat më vonë u përdorën në agresionin e armatosur në Banjskë të Zveçanit gjatë muajit shtator të vitit 2023. Kjo e dhënë gjen konfirmim zyrtar edhe brenda aktakuzës së ngritur për këtë ngjarje. Përgjegjësinë për sulmin e pati marrë përsipër Millan Radoiçiq, ish-nënkryetar i Listës Serbe – subjektit politik të serbëve të Kosovës që dikur kishte lidhje të ngushta me strukturat pushtetore në Serbi. Në periudhën pas sulmit, autoritetet policore patën njoftuar se kishin bllokuar mbi 20 rrugë alternative që lidhnin të dyja shtetet. Megjithatë, më shumë se tre vite pas ngjarjeve në Banjskë, në veri vazhdojnë të jenë funksionale të paktën 64 rrugë ilegale që të çojnë drejt zonave kufitare serbe, konkretisht në rajonin e Rashkës dhe Novi Pazarit. Këto të dhëna për Radion Evropa e Lirë i ka konfirmuar Veton Elshani, ish-zëvendësdrejtor i Policisë së Kosovës për rajonin verior, i cili tani mban detyrën e drejtorit të Policisë Kufitare. Sipas tij, mbyllja e plotë e këtyre kalimeve mbetet mision i pamundur, pasi hapja e rrugëve të reja është një dukuri e vazhdueshme. Kjo situatë sjell në vëmendje pyetjen se çfarë ka ndryshuar realisht në terren sa i përket përdorimit të këtyre akseve pas ngjarjeve të Banjskës. “Nuk mund të ndërtojmë një mur kinez në kufirin me Serbinë”, shprehet Elshani, duke arsyetuar sfidat me të cilat ballafaqohen mekanizmat e sigurisë në kontrollin e plotë të kësaj zone. Përveç dërgimit të armëve, këto rrugë shërbyen edhe si shteg tërheqjeje për grupin paramilitar prej afro 45 personash. Pjesa më e madhe e tyre, duke përfshirë edhe Radoiçiqin, vijojnë të mbeten të lirë. Përballë drejtësisë vendore deri më tani janë ballafaquar vetëm tre shtetas serbë të dënuar për këtë rast. Vlladimir Tolliq dhe Bllagoje Spasojeviq u kapën gjatë përleshjeve në Banjskë, ndërsa Dushan Maksimoviq u vu në pranga në një fazë të mëvonshme. Në bazë të Raportit të Policisë së Kosovës për vlerësimin e rrezikut nga krimi i organizuar për vitin 2025, rrugë ilegale për kontrabandë ekzistojnë edhe përgjatë vijave kufitare me Malin e Zi, Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë. Megjithatë, dokumenti vë në dukje se rajoni i veriut ka qenë historikisht zona më problematike në këtë aspekt. Përtej mallrave, përmes këtij sektori janë kontrabanduar edhe substanca narkotike, armatime, si dhe është regjistruar trafikim qeniesh njerëzore, ndonëse raporti nënvizon se këto dukuri kriminale kanë shënuar rënie krahasuar me të kaluarën. Nga ana e tij, Mentor Vrajolli nga Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë, ka theksuar për Radion Evropa e Lirë se rrugët alternative drejt pikave ilegale kufitare me Serbinë duhet domosdo të bllokohen, duke marrë parasysh rrezikin e vazhdueshëm nga tendencat për destabilizim.