A do të përballet Aleksandar Vuçiq me drejtësinë pas rënies nga pushteti?

Humbja e pushtetit nga Aleksandar Vuçiq ka hapur një kapitull të ri në Serbi, ku pyetja kryesore mbetet nëse ish-lideri do të jep llogari për mënyrën se the drejtuar vendin. Pas triumfit të Listës Studentore në zgjedhjet e 25 tetorit, shteti serb po ballafaqohet me një sfidë madhore që tejkalon thjesht ndryshimin e kabinetit qeveritar: pastrimin e korrupsionit, çlirimin e institucioneve nga kthetrat politike dhe zbardhjen e përgjegjësisë për abuzimet e dyshuara gjatë epokës së Partisë Përparimtare Serbe (SNS). Ekspertët politikë në Beograd theksojnë se hetimet mund të shtrihen deri te ish-kreu i shtetit, ndërkohë që tërheqin vërejtjen se llogaridhënia politike nuk përkon domosdoshmërisht me atë penale. “Jam i bindur se hetimet duhet të prekin edhe Vuçiqin, ngjashëm me rastin e Sanaderit në Kroaci”, deklaron Dushan Spasojeviq, profesor në Fakultetin e Shkencave Politike në Beograd, duke evokuar rastin e ish-kryeministrit kroat, Ivo Sanader, i cili përfundoi i dënuar për korrupsion. Edhe Dragan Popoviq, udhëheqës i Qendrës për Politikë Praktike, vlerëson se do të jetë tejet e vështirë që sistemi i ri prokurorial të shmangë hetimin e rolit të Vuçiqit. Megjithatë, ai ngre alarmin se provat e pranueshme në gjykatë mund të rezultojnë më të pakta sesa pritshmëritë e qytetarëve. Gjatë një bashkëbisedimi në emisionin “Most” të redaksisë ballkanike, të dy analistët diskutuan rreth gjasave për ndjekje penale të ish-presidentit dhe pengesat që do të ketë administrata e re për të çrrënjosur trashëgiminë e regjimit të kaluar. Ndryshimet politike në Serbi erdhën si pasojë e një vale të fuqishme protestash, të cilat morën hov pas shembjes tragjike të tendës prej betoni në Stacionin Hekurudhor të Novi Sadit, më 1 nëntor 2024, ngjarje ku humbën jetën 16 persona. Kjo tragjegi, e ndodhur në një objekt që sapo ishte rikonstruktuar, nxiti dyshime të forta mbi korrupsionin sistematik, papërgjegjshmërinë dhe mungesën e kontrollit në punimet publike. Studentët u vunë në ballë të revoltës, duke kërkuar transparencë totale të dokumentacionit të rinovimit dhe drejtësi për viktimat. Me kalimin e javëve, kauza e tyre u zgjerua, duke u shndërruar në një sfidë të hapur ndaj autokracisë. Triumfi i Listës Studentore në zgjedhjet e parakohshme solli rënien përfundimtare të SNS-së pas një dekade dominimi, duke shënuar një kthesë historike: një organizim qytetar pa një lider të vetëm gjunjëzoi një strukturë partiake me rrënjë të thella institucionale. Sipas profesor Spasojeviqit, studentët zhvilluan një fushatë shembullore, me kandidatë të kualifikuar dhe prani intensive në terren, duke tejkaluar edhe sondazhet më optimiste. Ai parashikon një transformim rrënjësor të skenës politike vendase. “Skena politike do të pësojë një ristrukturim të detyrueshëm dhe, që në ciklin e ardhshëm zgjedhor, dy milionë qytetarë do të kërkojnë fytyra dhe alternativa të reja”, nënvizon Spasojeviq. Nga ana e tij, Popoviq beson se ky sukses i jep mundësi partive politike të rimëkëmben pas dëmeve të shkaktuara nga sundimi autokrat dhe krizat e brendshme. Ai shton se ndonëse opozita tradicionale mbështeti Listën Studentore, subjektet që garuan të vetme dështuan të sigurojnë mbështetje domethënëse. Për analistin Popoviq, ky rezultat refuzon përfundimisht sistemin e pushtetit të përqendruar te një individ i vetëm. “Pjesa dërrmuese e shoqërisë serbe i tha jo modelit autoritar të qeverisjes”, përfundon ai.