Pas largimit të Vuçiqit nga pushteti, raporti i ri i Komisionit Evropian vë Kosovën para provës së madhe të përgjegjësisë institucionale

Për më shumë se një dhjetëvjeçar, ngecjet në rrugën e Kosovës janë arsyetuar kryesisht me një emër të vetëm: Aleksandar Vuçiq. Ky shpjegim kishte themele reale. Incidenti në Banjskë, fushatat e pandërprera kundër anëtarësimit të vendit në organizata ndërkombëtare dhe kërcënimet e vazhdueshme nga Serbia nuk kanë qenë trillime. Megjithatë, Vuçiqi tashmë ka humbur zgjedhjet. Gjatë kësaj jave, Komisioni Evropian pritet të publikojë raportin e parë që do të analizohet në një realitet ballkanik pa atë në krye të pushtetit. Drafti fillestar sjell një mesazh të qartë për Prishtinën, edhe pse jo gjithmonë të lehtë për t'u pranuar: pengesat nuk gjenden vetëm në adresë të Beogradit. Pjesa më sfiduese e këtij dokumenti nuk lidhet drejtpërdrejt me fqinjin verior. Sipas gjetjeve të draftit, Kosova nuk ka shënuar hapa para në sektorët kyç, ndërkohë që përçarjet e thella politike kanë paralizuar punën e institucioneve. Ky ngërç nuk është pasojë e ndikimeve të jashtme, por produkt i brendshëm, i ushqyer nga konflikte të vazhdueshme, bllokada institucionale dhe një vëmendje më e madhe e partive ndaj njëra-tjetrës sesa ndaj nevojave të qytetarëve. Ky ngërç kërkon zgjidhje të brendshme dhe nuk ka asnjë arsye pse të pritet ndërhyrja e Beogradit për t'u rregulluar. Tragjedia e Arlinda Zekajt e ka sjellë këtë realitet në vëmendje më fuqishëm se çdo dokument zyrtar. Një qytetare kërkoi ndihmë dhe mbrojtje nga dhuna, por përfundoi e vrarë. Regjistrimi audio ku ajo i lutej për ndihmë një togeri të policisë u publikua së fundmi para ndërtesës së Qeverisë. Për qytetarët brenda dhe jashtë vendit, sundimi i ligjit nuk paraqet vetëm një detyrim teknik ndaj Brukselit, por matësin kryesor nëse shteti të del në krah kur rrezikohesh. Pikërisht këtë standard pasqyron edhe raporti i KE-së. Në raport me qeverisjen e brendshme, ekziston një çështje ku Kosova nuk duhet të bëjë lëshime. Drafti i kritikon aksionet e policisë ndaj strukturave paralele serbe si veprime të pakoordinuara që bien ndesh me procesin e dialogut. Ky qëndrim nuk është i drejtë. Veriu i vendit gëzon të njëjtin status kushtetues si jugu, perëndimi apo lindja. Zbatimi i ligjit duhet të jetë i barabartë në Mitrovicë, Prizren, Pejë dhe Gjilan. Rrjetet e financuara dhe të drejtuara nga Serbia nuk mund të trajtohen si palë në dialog, por përbëjnë shkelje direkte të rendit kushtetues të një shteti sovran. Asnjë shtet anëtar i Bashkimit Evropian nuk do të toleronte praninë e institucioneve të një vendi të huaj në territorin e tij, ndaj një standard i tillë nuk mund t'i imponohet Kosovës. Prishtina duhet ta mbrojë këtë qëndrim në Bruksel me vendosmëri dhe argumente të forta, duke kërkuar trajtim të barabartë si çdo vend evropian. Po ashtu, mbetet e padrejtë kërkesa e vazhdueshme për themelimin e Asociacionit, ndërkohë që pala serbe vazhdon të mos ofrojë asgjë konkrete në këmbim—as njohje reciproke, as llogaridhënie dhe as shpërbërje të strukturave paralele. Në të njëjtën kohë, dokumenti përmban gjetje të rëndësishme për Serbinë që Kosovës i duhet t'i shfrytëzojë diplomatikisht. Brukseli e fajëson hapur Beogradin për obstruksione ndaj anëtarësimit të Kosovës në Këshillin e Evropës dhe Interpol, për përdorim të gjuhës polarizuese dhe për mungesë të drejtësisë për rastin e Banjskës. Këto nuk janë më vetëm pretendime të Prishtinës, por konstatime zyrtare të Komisionit Evropian, ndaj udhëheqja e re në Serbi duhet të ballafaqohet me to që nga dita e parë. Sinjalet e para nga Serbia nuk lënë hapësirë për shumë optimizëm. Ilija Srdanoviq, drejtues i Listës Studentore, flet për një dialog të kushtëzuar me Kushtetutën e Serbisë dhe Rezolutën 1244, duke dëshmuar vazhdimësi të politikës së vjetër. Nga ana e tij, Vuçiqi, edhe pse jashtë pushtetit zyrtar, vazhdon të kundërshtojë ekstradimin e Milan Radoiçiqit, duke e quajtur atë njohje implicite të pavarësisë së Kosovës. Ndërsa ndryshimet politike brenda Serbisë mund të jenë të dukshme për qytetarët e saj, veçanërisht në fushatën kundër korrupsionit, ato ende nuk kanë prodhuar efekt në raport me Kosovën, përveç rasteve kur ushtrohet presion i fuqishëm ndërkombëtar. Në këtë kontekst, pesha e Shteteve mbetet vendimtare. Asnjë arritje madhore e Kosovës, nga çlirimi e deri te shpallja e pavarësisë, nuk është arritur pa mbështetjen e Uashingtonit, dhe kjo vlen edhe për sfidat aktuale. Edhe pse BE-ja harton raporte vlerësimi, presioni real dhe efektiv ndaj Beogradit mundësohet vetëm përmes angazhimit amerikan.