Kostoja afatgjatë e qeverisjes së Edi Ramës: Si po shkatërrohet meritokracia dhe modeli shoqëror në Shqipëri

Goditja më e rëndë që kreu i qeverisë, Edi Rama, i ka dhënë shoqërisë shqiptare nuk kufizohet vetëm te sfidat ekonomike, skandalet e korrupsionit apo cenimi i institucioneve. Ajo shtrihet në një rrafsh shumë më të thellë: tjetërsimin e sistemit të vlerave, përmbysjen e meritës dhe ngritjen e një standardi ku përfitimi pa djersë, pushteti pa llogaridhënie dhe lartësimi pa kontribut rrezikojnë të kthehen në rregull të pranuar shoqërore. Përmes mënyrës se si e administron pushtetin, përzgjedh drejtuesit dhe favorizon rrethin e tij të besuar, Rama ka kontribuar në rrënjosjen e një modeli qeverisës ku afërsia politike dhe servilizmi mbizotërojnë mbi kompetencën, integritetin dhe arritjet reale. Kur në krye të detyrave kyçe katapultohen njerëz me kontribute të dyshimta, ndërsa ekspertët e zotë dhe zërat kritikë shtyhen në harresë, sinjali për opinionin publik është shkatërrues: zotësia nuk mjafton, duhet të jesh i preferuari i oborrit qeverisës. Kjo është esenca e klientelizmit, ku institucionet humbasin misionin e tyre si shërbyese të interesit të përgjithshëm dhe shndërrohen në vegla të agjendave politike e personale. Në një mekanizëm të tillë, servili korr shpërblimin, karrieristi ngjitet pa djersë dhe mediokriteti gjen strehë te lidhjet e duhura, ndërsa profesionalizmi, mendimi i lirë dhe ndershmëria kthehen në pengesa për jetëgjatësinë në karrierë. Megjithatë, dëmet më alarmante nuk ndalen te profilet e emëruara në zyra shtetërore, por përshkojnë strukturën mbarëshoqërore. I. Rinia përballë një modeli të deformuar suksesi Çfarë mesazhi përcillet te një i ri kur konstaton se individë me formim modest profesional, me hije dyshimi mbi integritetin akademik apo me karriera të ngritura mbi proteksionizëm kapin postet që kërkojnë dije, eksperiencë dhe llogaridhënie? Çfarë përfundimi nxjerr ai kur sheh se puna e ndershme, studimi dhe kontributi real nuk shpërblehen, ndërsa rruga drejt majave hapet përmes korridoreve të pushtetit? Pasojat janë fatale: humbet besimi te puna dhe merita. I riu mund të bindet se suksesi është produkt i lidhjeve dhe jo i talentit; se diploma është thjesht një copë letër dhe se karriera nuk kërkon angazhim e përkushtim. Këtu ngjet tragjedia e vërtetë: kur sistemi shpërblen devijimet, ai nuk lartëson thjesht individë të papërshtatshëm, por rrezikon të edukojë breza të tërë që i shohin këto dukuri si kanalin e vetëm drejt suksesit. Një shoqëri që heq dorë nga besimi te meritokracia braktis njëkohësisht çdo nxitje për të investuar te dija dhe talenti. Mendjet më të ndritura të vendit zgjedhin largimin jashtë kufijve, ndërsa pjesa tjetër detyrohet t'i përshtatet rregullave të lojës së një sistemi të padrejtë. Kështu, Shqipëria rrezikon të mbetet pa njerëzit e saj më të vlefshëm dhe pa asnjë fije shprese për kthesë. II. Universiteti: kur deformohet institucioni që duhet të mbrojë meritën Kriza bëhet akoma më e thellë kur kjo filozofi kapërcen te dyert e universiteteve. Institucioni i lartë i arsimit nuk është një ambient çfarëdo; ai është farkëtari i profesionistëve, djepi i mendimit kritik dhe busulla e standardeve intelektuale e morale të kombit. Nëse në auditorë privilegjohen krushqitë e lidhjet mbi dijen, nëse titujt shkencorë jepen pa mbulesë faktesh, nëse plagjiatura kalon pa u ndëshkuar dhe nëse karriera akademike dirigjohet nga agjenda jashtëuniversitare, atëherë goditet vetë themelet e dijes. Një pedagog që kultivon servilizmin në vend të debatit të lirë nuk është duke përgatitur qytetarë me vizion, por ushtarë të bindur të radhës.