Më shumë se tituj dhe libra: Kur dija shndërrohet në përgjegjësi morale ndaj shoqërisë

Përkufizimi i një intelektuali nuk mbështetet vetëm te bagazhi i dijes, veprat e botuara apo gradat akademike, por sidomos te reagimi i tij në momente krizash shoqërore. Figura e vërtetë intelektuale refuzon të mbyllë sytë para padrejtësive, nuk i përulet në mënyrë të verbër pushtetit dhe ngrihet fuqishëm në mbrojtje të së vërtetës, integritetit njerëzor dhe interesit të përgjithshëm. Kjo është një nga dilemat më jetike që një komunitet duhet t'i drejtojë vetvetes: çfarë peshe ka dija, nëse ajo nuk përkthehet në përgjegjësi qytetare? Çfarë vlere mbajnë titujt shkencorë, kur mbajtësi i tyre nuk guxon të mbrojë parimet e drejta? Dhe çfarë dobie sjell kultura, nëse nuk e formëson njeriun për të qenë më i ndershëm, më i barabartë dhe i vëmendshëm ndaj mjedisit ku jeton? Në epokën e sotme, ku qasja në informacion është më e lirë se kurrë dhe hapësirat për të shprehur mendime janë zgjeruar pafundësisht, fjala publike rrezikon të zhvlerësohet moralisht. Gjithkush ka mundësi të flasë, të kritikojë e të japë gjykime. Megjithatë, jo çdo shprehje përbën dije, jo çdo dija mbart urtësi dhe jo çdo individ i shkolluar mishëron profilin e plotë të intelektualit. Karakteri i një intelektuali nuk përcaktohet thjesht nga ajo çfarë ka studiuar, por nga mënyra se si e vë në funksion atë dituri. Nuk mjafton vetëm njohja teorike e së vërtetës; kërkohet guximi për ta mbrojtur atë edhe atëherë kur kjo mbrojtje rrezikon rehatinë personale, përfitimet materiale, lidhjet shoqërore apo karrierën. Ndaj, intelektualiteti nuk përfaqëson thjesht një status të fituar në bankat e shkollës, por një angazhim aktiv që dëshmohet përmes qëndrimeve. Ai është lidhja e pandërprerë mes dijes dhe ndërgjegjes, mes mendimit dhe veprimit, si dhe mes lirisë personale dhe detyrimit ndaj komunitetit. Një shoqëri nuk kërkon vetëm individë të lexuar, por njerëz që zotërojnë aftësinë për të ndarë të drejtën nga e gabuara, interesin e përgjithshëm nga ai vetjak, dhe të vërtetën nga manipulimi. Nevojiten figura që nuk e përdorin dijen si pengesë ndaj qytetarëve, por si urë drejtësie dhe solidariteti, pasi pikërisht aty nis misioni i vërtetë i mendimtarit. Dija përbën një pasuri të çmuar, por ndërgjegjja mbetet përgjegjësi e pashmangshme. Procesi i arsimimit mbetet ndër shtyllat më domethënëse në jetën e njeriut, pasi zgjeron horizontet e të menduarit, nxit aftësinë për të interpretuar realitetin dhe e lidh individin më ngushtë me botën rrethuese. Universitetet, qendrat kërkimore, librat dhe institucionet e kulturës luajnë një rol jetik në zhvillimin e përgjithshëm. Pavarësisht kësaj, dija në vetvete nuk përbën garanci për integritetin moral. Një njeri mund të jetë i pajisur me shkollim të lartë dhe sërish të sillet në mënyrë të padrejtë. Ai mund të zotërojë njohuri të thella, por t'i shfrytëzojë ato vetëm për qëllime vetjake, ose të flasë me pathos për demokracinë dhe liritë, por të heshtor kur ato shkelen në realitet. Pikërisht këtu shfaqet nevoja për të bërë ndarjen e qartë midis thjesht arsimimit dhe përgjegjësisë intelektuale. Përkatësisht, arsimimi na pajis me instrumentet për të kuptuar mjedisin, ndërsa përgjegjësia intelektuale na nxit të reflektojmë mbi veprimet tona pas këtij kuptimi. Intelektuali nuk është thjesht njeriu që ka grumbulluar më shumë informacione, por ai që ndien peshën më të madhe për të mos e shpërdoruar atë dituri. Duke qenë se fjala e tij ka fuqinë të orientojë opinionin publik, të edukojë brezat e rinj dhe të ndikojë te mënyra se afrimi i shoqërisë ndaj sfidave, sa më e gjerë të jetë dija, aq më e lartë bëhet detyra për ta përdorur atë me maturi.