FMN jep alarmin: Rritja e interesave rrezikon ekonominë globale dhe shton krizën e borxhit

Shtrenjtimi i huamarrjes qeveritare po acaron ndjeshëm presionet fiskale në shkallë globale, ka tërhequr vërejtjen Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN) në një reagim të publikuar këtë të mërkurë. Institucioni financiar bën thirrje për ndërmarrjen e hapave të besueshëm për frenimin e deficiteve, ndërkohë që parashikohet se borxhi publik në nivel botëror do të kapërcejë kufirin e 100% të Prodhimit të Brendshëm Bruto deri në vitin 2030. Në një shkrim të ndarë në blogun zyrtar, FMN-ja theksoi se fitimet mesatare të letrave me vlerë 10-vjeçare të qeverive në shtetet e G7-s u shtuan me mbi 1 pikë përqindjeje përgjatë periudhës shkurt-shtator, duke regjistruar kështu vlerën më të lartë të regjistruar në afro njëzet vjet. Si shtytës kryesorë të kësaj situate, fondi renditi luhatjet e çmimeve të naftës, inflacionin kokëfortë, kërkesën e lartë për investime, si dhe pritshmëritë për zhvillime të reja ekonomike të ndërlidhura me inteligjencën artificiale. Volumi i lartë i borxhit, sfidat me shpenzimet dhe emetimi i pritshëm i obligacioneve madhore shtetërore po ndikojnë në ngritjen e rendimenteve. Kjo mundëson që kostot e larta të huamarrjes në tregjet kryesore të përkeqësojnë më tej gjendjen e borxhit edhe në shtetet e tjera. Sipas përllogaritjeve, kostoja mesatare efektive e interesit për financimet e qeverive pritet të ngjitet nga 2.3% sa ishte në vitin 2021, në 3.7% brenda vitit 2031. Vetëm në Shtetet e Bashkuara, shpenzimet për pagesat e interesit parashikohet të pësojnë rritje nga rreth 2.8% e PBB-së të periudhës para pandemisë, në 5.7% deri në vitin 2031, duke barazuar përafërsisht buxhetin e parashikuar për Sigurimet Shoqërore. Ndërkaq, në vendet me të ardhura modeste, shlyerja e interesave tashmë përthith mbi 15% të të ardhurave që mblidhen nga taksat. Për shkak të këtyre shpenzimeve të larta për shërbimin e borxhit, qeverive u mbetet hapësirë gjithnjë e më e ngushtë për investime publike dhe ndihma sociale, duke kufizuar njëkohësisht reagimin ndaj goditjeve të mundshme ekonomike. Deficiti primar në rang global, i cili lë mënjanë pagesat e interesave, vlerësohet se do të prekjë shifrën rreth 3.3% të PBB-së përgjatë vitit 2026. Për të arritur stabilizimin e treguesit të borxhit, ky deficit do të duhej të zbritej në rreth 2.6%. Afatet më të shkurtra të maturimit të borxheve po përshpejtojnë kalimin e normave të larta të politikave monetare drejt kostove reale të financimit të shteteve. Në përfundim, FMN-ja i ka bërë thirrje ekonomive të zhvilluara që të zbatojnë strategji të qëndrueshme fiskale, ndërsa tregjeve në zhvillim u ka kërkuar menaxhim më rigoroz të borxhit, duke paralajmëruar se çdo shtyrje e veprimit do të sjellë nevojën për ndërhyrje dhe rregullime edhe më të dhimbshme në të ardhmen.