Nga kantiere te kullat e larta: Si diaspora shqiptare transformoi sektorin e ndërtimit në Zvicër

Historia e Avni Orllatit dhe sipërmarrësve të tjerë shqiptarë në Zvicër pasqyron rrugëtimin mbresëlënës të një brezi të tërë. I riu nga Kosova mbërriti në Zvicër në vitin 1989, në moshën 15-vjeçare, për t'u bashkuar me të atin, i cili kishte emigruar qysh në vitin 1969 si punëtor sezonal në fushën e ndërtimit. Gjashtë vjet më vonë, në vitin 1995, Avniu dhe vëllai i tij binjak, Basri, themeluan një ndërmarrje modeste të specializuar në punët e prishjes. Më vonë, këtij rrugëtimi iu bashkuan edhe dy vëllezërit e tjerë, Gjevgjeti dhe Velushi. Sot, “Groupe Orllati”, me seli qendrore në Bioley-Orjulaz të Vaudit, numëron mbi 1300 punonjës. Ky sukses u kurorëzua në vitin 2020 me çmimin prestigjioz “EY Entrepreneur Of The Year”, ndërsa në vitin 2024 kompania prezantoi nismën e saj më madhështore: “Tour des Cèdres” në Chavannes-près-Renens. Bëhet fjalë për një kullë mbresëlënëse 120 metra të lartë, e cila shtrihet në 36 kate dhe përfshin 252 banesa me gjelbërim në ballkone, një kryevepër e projektuar nga arkitekti i njohur italian Stefano Boeri. Ky zhvillim ekonomik nuk përbën një rast të izoluar. Përparim Avdili, kryetar i degës së FDP-së në Cyrih dhe drejtues i rrjetit “Swissalbs”, vë në dukje se gjatë viteve '90 familjet shqiptare ndienin krenari kur fëmijët e tyre nisnin punë në arkat e dyqaneve dhe jo më në mjediset e vështira të kantiereve. Gjatë kësaj periudhe, brezi i parë siguronte jetesën kryesisht përmes sektorit të ndërtimit ose si drejtues kamionësh, ndërkohë që pasardhësit e tyre sot drejtojnë kompani të suksesshme. Ndonëse mungojnë të dhëna zyrtare të plota, vlerësimet tregojnë se vetëm në rajonin gjermanishtfolës të Zvicrës operojnë mbi 6000 biznese në pronësi të sipërmarrësve me rrënjë shqiptare. Sektori i ndërtimit, dikur pika e nisjes për brezin e parë, mbetet fusha ku ky ndryshim gjeneracional shfaqet në mënyrë më të dukshme. Vala e parë e emigrantëve shqiptarë mbërriti në Zvicër gjatë viteve '60, kur korporatat zvicerane nisën të rekrutonin punonjës sezonalë nga ish-Jugosllavia, veçanërisht nga zonat më të prapambetura të jugut. Angazhimi i tyre fillestar u përqendrua në ndërtim dhe industri, duke u krijuar mundësinë që më vonë të bashkonin familjet e tyre. Kulmi i lëvizjes migruese u shënua në vitet '90, si pasojë e konflikteve të armatosura në rajon. Aktualisht, vlerësimet federale tregojnë se në Zvicër jetojnë rreth 300 000 banorë me origjinë shqiptare. Brezi i dytë solli një qasje krejtësisht të re falë sistemit arsimor dual zviceran dhe shkollave të larta të inxhinierisë. Këta të rinj ndërthurën përvojën praktike të kantierit me kompetencat moderne në fushën e menaxhimit, financave dhe legjislacionit. Fillimisht, shumica e këtyre sipërmarrjeve u fokusuan te shërbimet e specializuara, si vendosja e fasadave, izolimi dhe muratura. Me kalimin e viteve, ato zgjeruan veprimtarinë e tyre drejt gërmimeve, ngritjes së strukturave, planifikimit dhe së fundmi, duke marrë rolin e kontraktorit të përgjithshëm që mban përgjegjësinë e plotë për zbatimin e projekteve. “Groupe Orllati” përfaqëson shembullin më domethënës të këtij evolucioni në Zvicrën frëngjishtfolëse. Nisur nga shërbimet përgatitore si prishja, gërmimi dhe shpimi, grupi u zgjerua me sukses drejt ndërtimit të qëndrueshëm dhe realizimit të projekteve të veta. Që nga viti 2005, kompania ka zhvilluar projekte imobiliare që kanë sjellë në treg mbi 1600 banesa, ndërsa rreth 2000 të tjera ndodhen në fazë planifikimi. Deri në fund të vitit 2024, xhiroja vjetore e grupit pritej të kapërcejë shifrën e 400 milionë frangave, ku rreth 60 për qind e fitimit operativ gjenerohet nga patundshmëritë dhe jo nga aktivitetet tradicionale në terren. Pavarësisht kësaj madhësie, grupi nuk i ekzekuton vetë punimet e ndërtimit të ndërtesave: me përjashtim të fazave përgatitore, këto punë u besohen kontraktorëve të jashtëm. Kjo qasje mbështetet në strategjinë për të përzgjedhur partnerët dhe kompanitë më të afta në treg, siç theksoi Avni Orllati në një intervistë për dhjetor 2024 dhënë revistës “Bilan”, në listën e së cilës për 300 njerëzit më të pasur të Zvicrës bën pjesë edhe familja e tij. Përparësia kryesore e sipërmarrjeve të vogla familjare mbetet fleksibiliteti dhe shpejtësia në marrjen e vendimeve, duke mundësuar organizimin e kantiereve pa ngarkesa burokratike. Sfida e tyre më e madhe, nga ana tjetër, konsiston në rritjen e qëndrueshme pa cenuar këtë shkathtësi operacionale.