Ngecja në rrugën evropiane: Çfarë po i ikën nga duart Serbisë?

Procesi i integrimit të Serbisë në Bashkimin Evropian po përballet me një krizë të thellë, pasi autoritetet në Beograd nuk do të pajisen me një udhërrëfyes orientues për këtë rrugëtim. Në fund të tetorit, Komisioni Evropian pritet të publikojë udhërrëfyesit specifikë vetëm për Malin e Zi, Shqipërinë, Ukrainën dhe Moldavinë, duke reflektuar arritjet më të dukshme të këtyre shteteve në përmbushjen e kritereve të anëtarësimit. Kjo lëvizje vulos zyrtarisht rënien e Serbisë nga pozita e dikurshme si lider rajonal në procesin e integrimit. “Serbia do të duhet të plotësojë kushte më të rrepta. Pas zgjedhjeve, do të vlerësojmë seriozitetin e Qeverisë së saj – nëse deklaratat për anëtarësim në BE do të shoqërohen me veprime konkrete,” u shpreh komisionarja evropiane për Zgjerim, Marta Kos. Gjatë një paraqitjeje para Komisionit për Punë të Jashtme të Parlamentit Evropian më 7 tetor, Kos vuri theksin te domosdoshmëria e përafrimit strategjik dhe harmonizimit të plotë me politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë të bllokut evropian. Për Strahinja Subotiqin, nga organizata Qendra për Politika Evropiane me seli në Beograd, mungesa e këtij dokumenti udhërrëfyes shërben si një kambanë alarmi për ngecjen e vazhdueshme të vendit në reformat evropiane. Në një prononcim, ai theksoi se bllokada nuk shihet më vetëm te fakti se Beogradi nuk ka hapur asnjë grupkapitull prej vitesh dhe nuk ka qasje në fondet e Planit të Rritjes, por tashmë rrezikohen edhe përfitimet nga integrimi gradual. “Mesazhi që po na përcillet është se rrezikojmë të humbasim mundësi të rëndësishme që lidhen me afrimin hap pas hapi me BE-së,” u shpreh ai. Këta udhërrëfyes do të jenë element kyç i paketës së zgjerimit që Komisioni Evropian do të miratojë më 28 tetor. Për Serbinë, dhomat e negociatave kanë mbetur të mbyllura që nga dhjetori i vitit 2021, periudhë prej së cilës nuk është shënuar hapja e asnjë grupkapitulli të ri. Pa reforma nuk ka përparim Gjatë kësaj jave, komisionarja Marta Kos prezantoi kornizën e re të rregullave për shtetet aspirante, duke sqaruar se udhërrëfyesit kanë kuptim vetëm aty ku ka vullnet dhe ecje përpara. “Është si puna e një automjeti. Nëse motori nuk punon, nuk ka asnjë dobi ta shtysh nga pas. Karburanti i vetëm për këtë motor janë reformat e brendshme,” tha ajo. Ndërkohë, Corina Stratulat nga Qendra për Politika Evropiane (EPC) vlerëson se ky vendim përjashtues përbën një mesazh të qartë se statusi i vendit prijës kërkon mirëmbajtje të vazhdueshme përmes rezultateve. “Brukseli duhet ta argumentojë këtë hap me kritere transparente mbi sundimin e ligjit, demokracinë dhe politikën e jashtme, duke i treguar qartë Serbisë hapat që duhet të ndërmarrë për të kompensuar kohën e humbur,” theksoi Stratulat, duke shtuar se edhe vetë Bashkimi Evropian ka nevojë për një plan të brendshëm përgatitjeje përpara se të ndodhë zgjerimi i ardhshëm. Ngërçi në negociatat e Serbisë daton që nga dhjetori i vitit 2021, kur u hap grupkapitulli i katërt për agjendën e gjelbër dhe zhvillimin e qëndrueshëm, një hap i ndërmarrë në mes të valës së protestave qytetare kundër projektit të litiumit të kompanisë Rio Tinto.