Enigma 6-shekullore: Dorëshkrimi misterioz që ka sfiduar mendjet më të ndritura të botës

Faqe të mbushura me bimë të panjohura, simbole të çuditshme dhe një gjuhë që nuk i ngjan asnjë dialekti apo alfabeti të njohur në histori. A bëhet fjalë për një kod sekret të fshehur me mjeshtëri, një mashtrim të sofistikuar mesjetar, apo për dëshminë e një dijeje të humbur përgjithmonë? Ka libra të vjetër që kërkojnë kohë për t'u kuptuar, por rasti i Dorëshkrimit Voynich është krejtësisht i paprecedentë. Për më shumë se një shekull, ky vëllim ka sfiduar gjuhëtarë, historianë, kriptografë, matematikanë dhe ekspertë të kodeve, pa mundur të gjejë ende një përkthim të pranuar gjerësisht. Në rreth 240 faqet e tij gjenden ilustrime të florës që nuk mund të identifikohen lehtësisht, diagrame të ndërlikuara astrologjike, figura njerëzore në kontekste të pazakonta dhe mijëra fjalë të shkruara me një alfabet krejtësisht unik. Megjithatë, materiali është sa fizik aq edhe real, gjë që e bën këtë mister edhe më të pazgjidhur. Dokumenti mori emrin e tij nga tregtari i veprave të rralla, Wilfrid Voynich, i cili e bleu atë në vitin 1912 nga një koleksion i jezuitëve në Villa Mondragone, pranë Romës. Megjithatë, zanafilla e librit është shumë më e hershme, pasi datimi shkencor me karbon i pergamenës e vendos origjinën e tij në fillim të shekullit XV, konkretisht mes viteve 1404 dhe 1438, duke dëshmuar se faqet janë krijuar rreth 600 vjet më parë. Edhe itinerari historik i librit deri në duart e Voynich është i mbuluar nga misteri. Së bashku me dorëshkrimin u zbulua një letër e datuar në vitin 1660, ku mjeku nga Praga, Johannes Marci, ia dërgonte veprën studiuesit të shquar jezuit Athanasius Kircher në Romë, nën shpresën se ai do të arrinte ta deshifronte. Sipas kësaj letre, dorëshkrimi dikur i kishte përkitur perandorit Rudolfi II, sundimtarit të Pragës, i njohur për pasionin e tij ndaj alkimisë dhe okultizmit, i cili thuhet se e kishte blerë për 600 dukatë, një vlerë astronomike për atë periudhë. Megjithatë, Kircher dështoi ta lexonte dhe pas kësaj ngjarjeje, libri u zhduk nga qarkullimi për më shumë se dy shekuj. Sot, kjo vepër e rrallë ruhet në Universitetin Yale, brenda Bibliotekës Beinecke të Librave të Rrallë, nën kodin zyrtar katalogues Beinecke MS 408. Pjesa më tronditëse mbetet sistemi i shkrimit. Teksti përdor afërsisht dy deri në tri duzina simbolesh kryesore dhe disa variante të tyre, ndërsa fjalët shfaqen në modele që sipas specialistëve pasqyrojnë strukturën e një gjuhe të vërtetë, duke përjashtuar idenë se kemi të bëjmë thjesht me shenja të rastësishme. Megjithatë, enigma mbetet e pazgjidhur pasi askush nuk e njeh alfabetin, nuk di se çfarë gjuhe fshihet pas tij dhe nuk mund të konkludojë nëse teksti përfaqëson një gjuhë natyrore, një kod kompleks, një sistem të shpikur artificialisht apo një falsifikim gjenial. Pjesa më e madhe e dorëshkrimit dominohet nga vizatime botanike që në pamje të parë ngjajnë me herbariumet mjekësore të mesjetës, por shumë prej tyre mbeten të panjohura për botanikët modernë. Disa bimë shfaqen me rrënjë reale, por me gjethe që i përkasin specieve të tjera, ndërsa të tjera duken si hibride të sajuara nga disa lloje njëkohësisht, duke lënë vend për dyshime nëse autori krijoi bimë imagjinare, kodoi të dhëna apo ndoqi një simbolikë të humbur. Një tjetër segment intrigues përfshin figura femërore, kryesisht të zhveshura, të vendosura brenda baseneve, enëve dhe strukturave që ngjajnë me një sistem tubacionesh. Studiuesit ndahen mes hipotezave që lidhen me mjekësinë, anatominë, pjellorinë, banjat terapeutike apo interpretimeve astrologjike e alkimike, pa arritur ende në një konsensus të përgjithshëm. Seksionet e tjera të librit shpalosin diagrame rrethore, yje dhe shenja të zodiakut, duke e mbajtur gjallë debatin rreth këtij thesari të pashoq historik.