Reforma ligjore për Gjykatën Speciale: A do të aplikohet kufizimi i dënimeve në 15 vjet dhe falja nga presidentja?

Pas dënimit të katër ish-drejtuesve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) më 16 shtator me një total prej 81 vitesh burgim, Kuvendi i Kosovës mori iniciativën për të ndryshuar kornizën ligjore. Më 6 tetor, deputetët miratuan ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar. Megjithatë, ky votim shënon vetëm fillimin e një procesi të ndërlikuar juridik. Tashmë, ligji i ri pret dritën e gjelbër nga Presidenca. Brenda një afati prej tetë ditësh nga miratimi në parlament, ky dokument duhet të nënshkruhet dhe të dekretohet nga presidentja e sapozgjedhur e vendit, Justina Shiroka Pula. Në rast se kreu i shtetit nuk ndërmerr asnjë veprim brenda kësaj periudhe, ligji hyn automatikisht në fuqi dhe dërgohet për publikim në Gazetën Zyrtare. Flamur Hyseni, profesor i Drejtësisë në Universitetin e Prishtinës, ka sqaruar se vlerësimi i saktë i këtyre ndryshimeve dhe i përmbajtjes së tyre mund të bëhet vetëm pasi ligji të jetë publikuar zyrtarisht. Ai tërheq vëmendjen se çdo amendament duhet të jetë në harmoni të plotë me nenin 162 të Kushtetutës së Kosovës dhe me zotimet ndërkombëtare që vendi ka marrë përsipër. Nga ana tjetër, ekspertët e Institutit të Kosovës për Drejtësi (IKD) vënë në dukje se gjatë këtij afati tetëditor ekziston mundësia e kontestimit të ligjit në Gjykatën Kushtetuese. Ky hap mund të ndërmerret nga palë të autorizuara, ku përfshihen të paktën dhjetë deputetë të Kuvendit ose Avokati i Popullit, siç e saktëson edhe akti më i lartë juridik i vendit. Gzim Shala, hulumtues i lartë në IKD, thekson se ky vlerësim kushtetues është jetik, pasi ndryshimet e miratuara prekin drejtpërdrejt kompetencat, masat e dënimit dhe rregullat procedurale të Dhomave të Specializuara. Sipas tij, këto çështje nuk mund të rregullohen thjesht përmes një ligji të zakonshëm, pasi neni 162 i Kushtetutës i garanton kësaj gjykate një status tejet specifik. Rrjedhimisht, çdo mospërputhje mund të cilësohet si shkelje e Kushtetutës. Por, çfarë parashikon konkretisht ky ligj i ri dhe a do të jetë ai i detyrueshëm për Gjykatën në Hagë? Ndryshimet e miratuara synojnë të kufizojnë mandatin e Dhomave të Specializuara, të transferojnë lëndët që dalin jashtë juridiksionit të tyre te gjykatat vendase në Kosovë, si dhe të vendosin një tavan prej 15 vitesh burgim për dënimin maksimal. Për më tepër, parashihet që të dënuarit të mund t'i vuajnë dënimet në Kosovë dhe t'u nënshtrohen procedurave të faljes nga presidentja. Pavarësisht këtyre synimeve, profesori Flamur Hyseni sqaron se Dhomat e Specializuara, ndonëse pjesë e sistemit gjyqësor të Kosovës, udhëhiqen nga parime dhe ligje specifike. Ai nënvizon se miratimi i ndryshimeve nuk garanton zbatimin e tyre të menjëhershëm në sallat e gjyqit. Që kjo të ndodhë, ligji duhet të kalojë filtrin kushtetues, ndërsa zbatimi praktik duhet të respektojë pavarësinë e gjyqësorit, hierarkinë e normave dhe marrëveshjet ndërkombëtare. Këtë qëndrim e mbështet edhe Gzim Shala nga IKD, i cili shton se edhe nëse ligji shpallet, ai nuk e obligon automatikisht Gjykatën Speciale që t'i zbatojë këto ndryshime menjëherë. Sipas tij, do të ishte e gabuar të krijohej përshtypja se Kuvendi i Kosovës mund të ndryshojë në mënyrë të njëanshme rregullat e lojës për proceset që zhvillohen në Hagë. Shala rikujton se funksionimi i këtij institucioni të drejtësisë bazohet në Amendamentin 24 të Kushtetutës, si dhe në marrëveshjet ndërkombëtare të ratifikuara me Bashkimin Evropian dhe shtetin pritës, Holandën. Meqenëse marrëveshjet ndërkombëtare kanë epërsi mbi ligjet e brendshme, Kosova nuk mund të shmangë në mënyrë të njëanshme detyrimet e saj ndaj partnerëve ndërkombëtarë dhe mekanizmave të Dhomave të Specializuara. Ai përfundon se çdo transferim i mundshëm i rasteve apo i të dënuarve do të kërkonte koordinim të plotë dhe ndryshime në marrëveshjet ekzistuese ndërshtetërore.