Brukseli paralajmëron reforma rrënjësore për të hapur dyert e Bashkimit Evropian ndaj anëtarëve të rinj

Komisioni Evropian ka ndërmarrë hapa konkretë për t'i dhënë një hov të ri politikës së zgjerimit, një proces ku disa shtete aspirante kanë pritur me dekada të plota për t'u bërë pjesë e familjes evropiane. Aktualisht, Shqipëria, Mali i Zi, Moldavia dhe Ukraina udhëheqin garën drejt anëtarësimit, ndërkohë që zyrtarët në Bruksel shohin me optimizëm mundësinë që Mali i Zi të anëtarësohet zyrtarisht brenda vitit 2028. "Një union më i madh është një investim afatgjatë për paqen, sigurinë dhe mirëqenien e Evropës," theksoi komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, gjatë një deklarate për media të dhënë në Strasburg më 06.10.2026. Megjithatë, sfida kryesore mbetet se si blloku mund të thithë anëtarë të rinj pa cënuar aftësinë qeverisëse dhe pa rrezikuar standardet demokratike brenda shteteve fituese. Për të zgjidhur këtë ekuacion, Komisioni sugjeron një strategji të dyfishtë: nga njëja anë, shtetet kandidate duhet të përmbushin standardet rigoroze të BE-së, dhe nga ana tjetër, vetë Unioni duhet t'i nënshtrohet reformave për të eliminuar pengesat burokratike dhe për të mbrojtur vlerat e veta themelore. Një nga ngërçet më të mëdha në bisedimet e deritanishme ka qenë parimi i vendimmarrjes unanime nga të 27 vendet anëtare, i cili shpesh është keqpërdorur nga shtete të veçanta për të penguar rrugëtimin e fqinjëve të tyre për shkak të mosmarrëveshjeve dypalëshe. Një shembull i qartë i kësaj dukurie janë vjoyesat e shkaktuara nga Hungaria në negociatat me Ukrainën. Si zgjidhje, Komisioni kërkon që parimi i unanimitetit të hiqet për vendime të rëndësishme, siç është hapja e grupeve të kapitujve, dhe të zëvendësohet me mekanizmin e votimit me shumicë të cilësuar. "Çdo grup kapitujsh që hapet i nënshtrohet tre vendimeve të veçanta dhe çdo vendim kërkon unanimitet. Kjo është e pabesueshme dhe mendoj se duhet të ndryshojë qartë," u shpreh një zyrtar i lartë i Komisionit në kushte anonimiteti. Pavarësisht kësaj thirrjeje, kalimi te shumica e cilësuar kërkon po ashtu një konsensus unanim të anëtarëve aktualë. "Kam rezerva nëse shtetet anëtare do të bien dakord njëzëri për këtë ndryshim," u shpreh Tinatin Akhvlediani, drejtuese e programit të zgjerimit në Qendrën për Studime të Politikave Evropiane (CEPS), duke sjellë në vëmendje përpjekjet e mëparshme të dështuara. Për të mbajtur gjallë vullnetin për reforma, ekzekutivi evropian propozon një skemë të integrimit gradual. Kjo do t'i lejojë vendet aspirante të shijojnë disa prej avantazheve ekonomike e sociale të BE-së para se të fitojnë statusin e anëtarit të plotë, me kusht që të vazhdojnë plotësimin e kritereve të duhura. "Integrimi gradual nuk është zëvendësim i anëtarësimit të plotë. Ai është përshpejtuesi i zgjerimit," sqaroi komisionerja Marta Kos, duke garantuar se parimi i merituar do të mbetet parësor. Këtë mendim e ndan edhe Nina Vujanovic nga instituti kërkimor Bruegel, e cila vlerëson se shpërblimet e hershme shërbejnë si një shtysë e fuqishme motivuese për politikanët dhe shoqëritë në vendet kandidate. Edhe pse kjo qasje nuk është krejtësisht e panjohur — siç dëshmohet nga përfshirja e Malit të Zi në Zonën e Vetme të Pagesave në Euro (SEPA) pavarësisht se nuk është ende anëtar — Brukseli synon ta bëjë atë një standard të mirëfilltë strategjik. "Kjo nuk do të jetë e disponueshme për vendet kandidate nëse ato nuk orientohen qartë drejt BE-së," paralajmëroi zyrtari i Komisionit, duke nënvizuar rëndësinë e qasjes gjeopolitike në këtë fazë të re të zgjerimit.