E ardhmja e marrëdhënieve Kosovë-Serbi: Çfarë ndryshon pas largimit të Vuçiqit nga presidenca?

Për më shumë se dhjetë vite, çdo zhvillim kyç në dialogun ndërmjet Kosovës dhe Serbisë ka pasur Aleksandar Vuçiqin si protagonist kryesor në tavolinën e bisedimeve. Aii ka udhëhequr negociatat me Prishtinën, duke rënë dakord për marrëveshje që mundësuan përfshirjen e gjykatësve, policëve dhe strukturave të tjera serbe brenda kuadrit ligjor të Kosovës. Në të njëjtën kohë, Beogradi ruajti një ndikim të thellë politik, financiar dhe institucional mbi popullatën serbe në Kosovë, ndërsa Lista Serbe u konsolidua si forca kryesore politike e këtij komuniteti. Megjithatë, një aspekt mbetet i pandryshuar: rezistenca e Serbisë ndaj pavarësisë së Kosovës nuk është një kauzë që ka nisur me Vuçiqin. Ai e trashëgoi këtë qasje zyrtare dhe e ndoqi atë përgjatë 14 vjetëve të qeverisjes së tij. Tani, skena politike për Të ka hyrë në një fazë të re. Më 27 shtator, udhëheqësi me mandatin më të gjatë në Evropë jashtë zonës ish-sovjetike njoftoi dorëheqjen nga funksioni i presidentit. Gjatë paraqitjes së tij të fundit zyrtare në këtë detyrë për Radio-Televizionin e Serbisë, ai përmblodhi punën e tij me këto fjalë: “Vendit tim i kam shërbyer me besnikëri dhe ndershmëri. Jam krenar për këtë. Kam bërë punën më të ndershme në botë”. Pavarësisht largimit nga presidenca, ky nuk është fundi i angazhimit të tij politik. Pas dy mandateve në krye të shtetit, Vuçiq synon rikthimin në postin e kryeministrit, nëse Partia Përparimtare Serbe siguron shumicën për të krijuar Qeverinë e re pas zgjedhjeve parlamentare të 25 tetorit. Duke folur para mbështetësve të tij pas dorëheqjes, ai e cilësoi largimin nga kreu i shtetit jo si tërheqje, por si nisje të një etape të re të betejës politike. “Beteja nis tani. Askush prej nesh nuk ka lindur në pushtet dhe do t’i mundim edhe pa qenë në pushtet. Ju bëj thirrje që t’i mundim më bindshëm se kurrë”, u shpreh Vuçiq. Por përballë tij ndodhet një sfidë e madhe që nisi jashtë dyerve të institucioneve. Për afro dy vite me radhë, studentët organizuan protesta masive nëpër qytetet e Serbisë kundër qeverisjes aktuale. Tani, ky ballafaqim është transferuar në arenën zgjedhore përmes platformës politike “Studentët fitojnë”. Sondazhet e opinionit publik shfaqin rezultate të ndryshme lidhur me fuqinë e dy kampeve rivale. Një hulumtim i agjencisë Faktor Plus e rendit subjektin e Vuçiqit në epërsi me 48.6 për qind, përballë 37.1 për qind të mbështetjes për studentët. Në krahun tjetër, një matje e realizuar nga NSPM tregon shifra të ndryshme: 44.4 për qind për studentët dhe 41.7 për qind për listën e mbështetur nga Vuçiqi. Për Kosovën, përfundimi i këtyre zgjedhjeve përbën vetëm një copëz të puzzle-it më të gjerë. Edhe një eventualitet i ndryshimit të pushtetit në kryeqytetin serb nuk sjell automatikisht një kthesë në qëndrimin zyrtar ndaj shtetësisë së Kosovës. Fakti pas kësaj shtrihet përtej figurës së vetë Vuçiqit. Çështja e Kosovës në Kushtetutën e Serbisë Territori i Kosovës vazhdon të jetë i përfshirë në vetë themelet kushtetuese të Serbisë. Preambula e këtij akti të lartë e definon Kosovën si pjesë të pandashme të territorit serb, duke i njohur asaj një autonomi substanciale brenda shtetit dhe duke detyruar institucionet shtetërore të mbrojnë interesat kombëtare në atë hapësirë. Kushtetuta aktuale u miratua në vitin 2006 – gjashtë vite përpara se Partia Përparimtare Serbe të merrte pushtetin dhe dy vjet para shpalljes së pavarësisë së Kosovës. Për pasojë, kundërshtimi i pavarësisë së Kosovës nuk lindi me Vuçiqin dhe, sipas analistit Marko Savkoviq, vështirë se do të marrë fund me largimin e tij. Eksperti nga Qendra për Çështje Ndërkombëtare dhe të Sigurisë me seli në Beograd vlerëson se hapësira e manovrimit politik në Serbi për një qasje krejtësisht ndryshe ndaj statusit të Kosovës mbetet jashtëzakonisht e ngushtë. “Kur bëhet fjalë për kundërshtimin e vetë shtetësisë së Kosovës si koncept, kjo është sigurisht politikë shtetërore dhe këtu mund të pritet njëfarë vazhdimësie, kushdo që të jetë në pushtet në Serbi. Opsionet politike që e pranojnë gjendjen de facto, sepse Kosova de facto është shtet...