Dilemat pas vendimit të Hagës: Ku ndahet drejtësia individuale nga historia e UÇK-së?

Vizita e kryetares së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, në Prishtinë më 1 tetor 2026, u zhvillua në një periudhë kur vendi po ndjen peshën e madhe politike dhe sociale të vendimit të Gjykatës Speciale në Hagë. Në fjalën e saj, ajo përcjellë dy mesazhe kyçe që ndërlidhen ngushtë: domosdoshmërinë e respektimit të institucioneve të pavarura të drejtësisë, si dhe faktin se llogaridhënia penale e personave të veçantë nuk duhet të interpretohet si një proces gjyqësor kundër vetë lëvizjes çlirimtare të Kosovës. Duke sjellë në vëmendje dhunën, krizën humanitare dhe vuajtjet e popullit kosovar gjatë vitit 1999, von der Leyen theksoi se këto ngjarje mbeten pjesë e pandashme e kujtesës kolektive të mbarë Evropës. Ajo bëri të qartë se lufta dhe rezistenca e Kosovës nuk kanë qenë kurrë subjekt shqyrtimi në këtë proces, ndërsa kujtoi gjithashtu se personat e dënuar gëzojnë të drejtën e plotë për të ushtruar ankesë. Ky kufi ndarës përbën boshtin kryesor të diskutimeve publike që kanë përfshirë vendin pas shpalljes së vendimit të datës 16 shtator. Gjykata Speciale dhe përgjegjësia individuale Në datën 16 shtator 2026, Dhomat e Specializuara të Kosovës dhanë vendimin fajtor për Hashim Thaçin, Jakup Krasniqin, Kadri Veselin dhe Rexhep Selimin, duke i ngarkuar me përgjegjësi për krime lufte, ku përfshihen ndalimet arbitrare, trajtimi mizor, torturat dhe vrasjet. Përkatësisht, Thaçi dhe Krasniqi u dënuan me nga 25 vite heqje lirie, Veseli me 18 vjet, kurse Selimi me 13 vjet burgim. Ky vendim i përket shkallës së parë dhe pritet të kalojë në fazën e apelimit. Një aspekt thelbësor për të kuptuar këtë vendim është pikërisht mandati dhe objekti i gjykimit. Trupi gjykues është marrë ekskluzivisht me shqyrtimin e fajësisë penale të katër të akuzuarve për veprimet e tyre konkrete, pa pasur kurrfarë kompetence për të vendosur mbi legjitimitetin historik të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës apo mbi të drejtën e popullit për vetëvendosje dhe pavarësi. Pavarësisht kësaj, ky zhvillim ka prodhuar tension dhe reagime të ashpra, për shkak të funksioneve të larta që të dënuarit kanë mbajtur gjatë kohës së luftës dhe në vitet e pasluftës. Exactisht këtu u ndal edhe zyrtarja e lartë evropiane, e cila theksoi se pranimi i drejtësisë ndërkombëtare dhe respektimi i historisë nuk përjashtojnë njëri-tjetrin. A mund të përdoret historia për të kundërshtuar përgjegjësinë individuale? Debatet pas këtij aktgjykimi kanë sjellë në pah qasje të ndryshme lidhur me lidhjen mes luftës për liri dhe faturës penale të individëve. Kështu, më 28 shtator, Kuvendi i Kosovës miratoi një deklaratë me 99 vota pro, përmes së cilës dënoi vendimin e Speciales, duke shprehur hapur shqetësimin për dëmin që mund t'i bëhet imazhit të luftës çlirimtare dhe duke kërkuar hapa të mëtutjeshëm ligjorë e diplomatikë. Nga ana tjetër, pyetjet që ngrihen janë mjaft komplekse. A mund të shtrihet faji i ish-krerëve të UÇK-së tek i gjithë mekanizmi i saj? Dhe a mund të merret dënimi i individëve si një sulm ndaj vetë kauzës së luftës? Në aspektin juridik, përgjigja kërkon ndarjen e qartë mes përgjegjësisë personale dhe vlerësimit të një lëvizjeje mbarëpopullore. Fakti që është bërë një luftë e drejtë kundër një regjimi shtypës nuk e pamundëson hetimin e krimeve që mund të jenë kryer gjatë saj, por nga ana tjetër, shpallja fajtor e disa personave nuk mund t'i faturohet automatikisht mijëra luftëtarëve të tjerë. Kjo ishte edhe thelbi i deklaratës së kryetares së Komisionit Evropian, e cila bëri ndarjen e qartë mes fatit gjyqësor të katër individëve dhe vlerës së rezistencës së Kosovës. Mesazhi i Gjermanisë dhe qëndrimi evropian Një linjë të ngjashme e kishte mbajtur edhe Gjermania menjëherë pas publikimit të aktgjykimit. Më 16 shtator, Ambasada Gjermane në Prishtinë sqaroi publikisht se procesi në fjalë nuk kishte vënë në bankën e të akuzuarve organizatën e UÇK-së.