Alarmi i shkencëtarëve: Pjesa dërrmuese e artikujve plastikë të përditshëm fshehin rrezik serioz për shëndetin

Një studim i fundit ka ngritur alarmin mbi praninë e gjerë të kimikateve potencialisht të dëmshme në artikujt plastikë të përdorimit të përditshëm, duke filluar nga paketimet e ushqimeve dhe lodrat e fëmijëve, e deri te tekstilet, artikujt e higjienës dhe mjetet mjekësore. Sipas një analize të re të publikuar nga Fondacioni për Drejtësinë Mjedisore (EJF), një organizatë me qendër në Londër, rreth 93% e përbërësve kimikë të njohur që përdoren në prodhimin e plastikës së zakonshme mbartin rreqetë të theksuara për shëndetin e njeriut. Autorja kryesore e hulumtimit, Naima Fenderl, shpjegoi se ekspertët studiuan ndikimin që këto substanca mund të ushtrojnë mbi organizmin e njeriut, duke i vlerësuar ato në raport me shkallën e ekspozimit për të nxjerrë në pah rrezikun e përgjithshëm shëndetësor. Bazuar në gjetjet e raportit, rreziqet e mundshme përfshijnë shfaqjen e kancerit, mutacionet gjenetike, çrregullimet e sistemit hormonal, dëmtimet në aparatin riprodhues, si dhe toksicitetin e drejtpërdrejtë për organet e brendshme. Dokumenti hulumtues dëshmon shifra tejet të larta të kimikateve të rrezikshme në një spektër të gjerë mallrash tregtare. Konkretisht, rreth 92% e substancave kimike te plastika që bie në kontakt me ushqimin cilësohen me rrezikshmëri të lartë, rreth 89% e lodrave për vogëlushët përmbajnë materiale plastike të ngjashme, ndërsa rreth 93% e veshjeve dhe tekstileve prodhohen duke përdorur kimikate të rrezikshme. Po ashtu, më shumë se 92% e mallrave shtëpiake të zakonshme – si shishet e ujit, enët e kuzhinës, pajisjet e kopshtit dhe materialet e zyrës – përmbajnë elemente të tilla, e njëjta shifër prej rreth 93% vlen edhe për artikujt plastikë të higjienës vetjake dhe ato mjekësore. Një tjetër problematikë madhore e ngritur në raport ka të bëjë me mungesën e të dhënave të mjaftueshme nga ana e shkencës. Nga gjithsej 3,552 substanca kimike të ekzaminuara që gjejnë përdorim në plastika, rreth 80% e tyre vuajnë nga mungesa e informacioneve shkencore për të përcaktuar me saktësi shkallën e toksicitetit apo rrezikun e ekspozimit ndaj tyre. Nga ana tjetër, ky raport është pritur me kritika nga Këshilli amerikan për Kimi, organizata që përfaqëson industrinë e prodhimit kimik në Shtetet e Bashkuara. Kimberly Wise White, zëvendëspresidente për çështjet shkencore dhe rregullatore në këtë institucion, u shpreh se gjetjet e raportit duhet të analizohen me shumë rezervë, duke argumentuar se studimi lë pas dore burime kyçe informacioni, përfshirë databazat zyrtare të vetë industrisë dhe kuadrot rregullatore në SHBA dhe Bashkimin Evropian. Sipas saj, mënyra se si janë përzgjedhur dhe interpretuar të dhënat mund të japë një pamje të pasaktë dhe të paplotë rreth statusit ligjor e rregullator të këtyre kimikateve. Pjesa më e madhe e shqetësimeve fokusohet te disa grupe specifike kimikatesh që përdoren masivisht në industrinë e plastikës. Gjatë vitit 2024, një grup shkencëtarësh nga vende të ndryshme krijuan PlastChem, një regjistër digjital që përmbledh substancat e njohura që përdoren në këtë sektor. Nga rreth 16 mijë kimikate të identifikuara, afro 4,200 u etiketuan si tejet të rrezikshme për shëndetin dhe mjedisin, ndërsa për mbi 10 mijë të tjera nuk kishte fare të dhëna të disponueshme. Hulumtuesit tërheqin vëmendjen se disa prej këtyre elementeve kimike janë tejet rezistente në natyrë, mund të akumulohen brenda organizmave të gjallë dhe të shpërndahen përmes burimeve ujore dhe ekosistemeve. Përmasat e kësaj dukurie lidhen ngushtësisht edhe me vrullin e paprecedentë të prodhimit global të plastikës. Sipas dokumentit, në vitin 1950 prodhimi botëror kapte shifrën e rreth 2 milionë tonëve në vit, ndërsa sot kjo shifër i ka kaluar 430 milionë tonë në vit. Specialistët parashikojnë se vëllimi i prodhimit mund të dyfishohet sërish deri në vitin 2050, duke sjellë bashkë me të edhe sasi të jashtëzakonshme mbetjesh dhe rreziqesh të reja.