Çlirimi nga barra e djeshme: Si të shijoni të tashmen pa pengesat e së kaluarës

A ju ka ndodhur ndonjëherë të gjendeni në një çast tejet të bukur jetësor, por mendimet t’ju kthejnë menjëherë te një plagë e vjetër? Të jeni të rrethuar nga njerëz që ju duajnë, por të bashkëjetoni me frikën se një ditë do të lëndoheni përsëri? Apo të dëshironi një fillim të ri, por të ndiheni të bllokuar nga gabimet, zhgënjimet dhe humbjet e dikurshme? Kjo ndodh sepse përvojat tona nuk shuhen thjesht me kalimin e kohës. Ato lënë gjurmë te mënyra se si mendojmë, si lidhemi me të tjerët, si i interpretojmë rrethanat dhe si e shohim veten tonë. Ndonjëherë, pesha që na rraskapit nuk vjen vetëm nga ajo që kemi kaluar, por nga mënyra se vazhdojmë ta mbajmë atë brenda nesh. Sidoqoftë, e kaluara nuk duhet të shndërrohet në një strehë ku jetojmë përgjithmonë; ajo është vetëm një kapitull i historisë sonë dhe nuk ka pse të kushtëzojë çdo faqe të së ardhmes. Pse e kaluara vazhdon të ushtrojë ndikim në të tashmen? Psikika njerëzore përpiqet vazhdimisht t'i japë kuptim përvojave dhe të na mbrojë nga rreziqet e mundshme. Kur përballemi me tradhti, humbje apo situata të dhimbshme, ne bëhemi natyrshëm më të matur në rrethana të ngjashme. Për shembull, dikush që është lënduar vazhdimisht në të kaluarën mund ta ketë të vështirë t’u besojë njerëzve të rinj, pavarësisht se ata nuk kanë bërë asgjë për të humbur besimin. Psikologët Anke Ehlers dhe David Clark, në modelin e tyre njohës të stresit posttraumatik, shpjegojnë se disa përvoja traumatike mund të perceptohen sikur kërcënimi është ende i pranishëm. Kujtimet, interpretimet negative dhe reagimet emocionale mbajnë gjallë ndjenjën e rrezikut edhe pas përfundimit të ngjarjes. Kjo nuk manifestohet njëlloj te të gjithë, por na ndihmon të kuptojmë pse disa episode vazhdojnë të na kushtëzojnë, duke bërë që shpesh të reagojmë jo vetëm ndaj asaj që ndodh sot, por edhe ndaj frikës se e kaluara mund të përsëritet. Por nuk është çdo situatë e re një kopje e të shkuarës. Jo çdo njeri i ri do të na lëndojë dhe jo çdo gabim i dikurshëm përcakton se kush jemi sot. Aftësia për të dalluar të shkuarën nga e tashmja mbetet një gur themelor për mirëqenien tonë emocionale. Procesi i shërimit nis atëherë kur ndalojmë së luftuari me veten Shpesh, kur sjellim ndërmend një gabim ose një stinë të vështirë të jetës, shndërrohemi në gjykatësit tanë më të pamëshirshëm, duke u zhytur në pyetje si: “Si nuk e kuptova më parë?”, “Pse e lejova të ndodhte?” apo “Pse nuk veprova ndryshe?”. Këto hamendje na lidhin ngushtë me fajin dhe pendesën, sidomos kur i përsërisim pa gjetur një shteg për të ecur përpara. Psikologia Kristin Neff, një nga zërat kryesorë në studimin e vetëdhembshurisë, thekson rëndësinë e trajtimit të vetes me mirësi kur përballemi me dështimet, dhimbjen apo papërsosmëritë. Sipas modelit të saj, vetëdhembshuria nënkupton mirësi ndaj vetes, pranimin se vuajtja është pjesë e natyrës njerëzore dhe ndërgjegjësimin e emocioneve pa u zhytur tërësisht prej tyre. Të jesh i dhembshur me veten nuk do të thotë të mohosh gabimet apo t'i shmangesh përgjegjësisë, por të pranosh se mund të kesh gabuar dhe, pavarësisht kësaj, meriton të mësosh, të rritesh dhe të vazhdosh rrugëtimin. Ne nuk mund ta ndryshojmë atë që bëmë dje, por mund të transformojmë mënyrën se si sillemi me veten sot. Ndoshta në të kaluarën nuk kishit pjekurinë që keni sot, mbase nuk dinit të vendosni kufij të shëndetshëm, nuk i kuptonit mjaftueshëm nevojat tuaja ose nuk kishit fuqinë për t'u shkëputur nga një ambient toksik. Mos e gjykoni kurrë veten e djeshme vetëm me urtësinë që keni fituar sot.