Kthesa në Serbi dhe dilema e Asociacionit: Kur Prishtina flet me zëra të ndryshëm

Zhvillimet e fundit në skenën politike serbe, ku spikat rënia e Aleksandër Vuçiqit dhe triumfi i Listës Studentore, kanë ngjallur valë optimizmi në rajon. Megjithatë, ekspertët vlerësojnë se kjo klimë e re nuk duhet të nxitë veprime të pamenduara. Deklarata e fundit e ministrit Nenad Rashiq se ekzekutivi kosovar është treguar “më i hapur” ndaj Asociacionit dhe se çështja e njohjes mund të anashkalohet, përbën një sinjal të rrezikshëm që mund ta vendosë Kosovën në pozita inferiore para çdo tavoline negociatash. Sfidë e dorës së parë mbetet kakofonia rreth asaj se kush flet në emër të shtetit. Derisa një anëtar i kabinetit qeveritar shpreh vullnet për lëshime, nga Zyra e Kryeministrit nuk ka asnjë reagim zyrtar. Në diplomaci, heshtja shpesh përkthehet si miratim. Nëse një qëndrim i tillë nuk përfaqëson vijën zyrtare të Qeverisë, atëherë ajo duhet të sqarohet menjëherë. Përndryshe, opinion publik dhe Kuvendi meritojnë të informohen drejtpërdrejt nga kreu i qeverisë e jo përmes studiove televizive. Në rrafshin substancial, Asociacioni mbetet një detyrim i marrë përsipër nga Kosova, i cili nuk mohet nga aktorët seriozë. Por ky mekanizëm nuk mund të shkëputet nga konteksti i tij; ai është pjesë e një pakoje të gjerë. Marrëveshja Bazë dhe Aneksi i Ohrit e kushtëzojnë zbatimin e tij me hapa konkretë të Serbisë drejt normalizimit dhe njohjes de facto. Nëse njohja hiqet nga tryeza, Kosova privohet nga instrumenti i vetëm që i jep kuptim çdo kompromisi, duke i shërbyer vetëm logjikës tradicionale ku Beogradi vetëm përfiton pa dhënë asgjë në këmbim. Për më tepër, parametrat kushtetues janë të qartë dhe nuk ka nevojë për eksperimente. Që në vitin 2015, Gjykata Kushtetuese ka përcaktuar qartë se çdo format i Asociacionit duhet të respektojë Kushtetutën. Çdo dokument duhet t'i nënshtrohet debatit publik, shqyrtimit parlamentar me përfshirjen e opozitës dhe mbi të gjitha, nuk duhet të përmbajë kompetenca ekzekutive që prodhojnë nivele alternative pushteti. Një qasje e tillë mbron edhe interesat e komunitetit serb në Kosovë, duke u garantuar atyre siguri ligjore dhe jo agjenda politike të dirigjuara nga Beograti. Një aspekt tjetër kyç është bashkërendimi i ngushtë me aleatët strategjikë. Shtetet e Bashkuara kanë qenë shtylla kurrizore e shtetësisë kosovare dhe kanë përkrahur vazhdimisht zbatimin e marrëveshjeve mbi parimin e reciprocitetit. Në mungesë të një ambasadori amerikan në Prishtinë, Qeveria ka për obligim të ndërmarrë hapin e parë për një strategji të përbashkët me Uashingtonin, duke ofruar platformën e saj e jo duke pritur zgjidhje të gatshme nga ndërkombëtarët. Transformimet politike në Beograd mund të jenë reale, mirë Kushtetuta e tyre vazhdon ta trajtojë Kosovën si pjesë të Serbisë. Testi i vërtetë për udhëheqjen e re serbe nuk matet me deklaratat e tyre mikpritëse ndaj gatishmërisë së Prishtinës, por me gatishmërinë për të ndërmarrë hapa të pakthyeshëm drejt njohjes. Deri në atë moment, mesazhi zyrtar i Prishtinës duhet të mbetet i palëkundur: po Asociacionit në përputhje me Kushtetutën dhe po dialogut, por kurrë më koncesione të njëanshme.