Paketa e Zgjerimit të BE-së: Maqedonia e Veriut ngec në reforma, Brukseli flet për gjuhën shqipe dhe korrupsionin

Komisioni Evropian ka konstatuar se Maqedonia e Veriut nuk ka ndërmarrë asnjë hap drejt ndryshimeve kushtetuese, të cilat janë parakusht për ecjen përpara të negociatave për anëtarësim. Në raportin vjetor, Brukseli ka trajtuar gjithashtu debatin rreth zbatimit të gjuhës shqipe dhe përfaqësimit të drejtë të bashkësive joshumicë në strukturat shtetërore. Dokumenti në fjalë, i cili përfshin periudhën nga shtatori 2025 deri në shtator 2026, bën pjesë në Paketën e Zgjerimit 2026 të miratuar të mërkurën në Bruksel nga Komisioni. Publikimi i tij ka shkaktuar një valë të madhe reagimesh në Shkup, ku partitë politike shqiptare janë përfshirë në përplasje të hapura lidhur me interpretimin e gjetjeve për gjuhën shqipe. Ndryshe nga Mali i Zi, Shqipëria, Moldavia dhe Ukraina, të cilat siguruan udhërrëfyes me hapa të qartë për vitin e ardhshëm, Maqedonia e Veriut ka mbetur jashtë këtij grupi. Megjithëse autoritetet në Shkup kanë vazhduar angazhimin për kriteret e hapjes së klasterit të parë "Themelet", ato ende nuk kanë jetësuar ndryshimet kushtetuese të premtuara. Bëhet fjalë për detyrimin e përfshirjes së bullgarëve dhe pakicave të tjera në Kushtetutë, sipas përcaktimeve të Këshillit të BE-së të 18 korrikut 2022. Sipas raportit, gjatë gjithë ciklit vlerësues nuk është ndërmarrë asnjë iniciativë për miratimin e tyre. Komisionerja për Zgjerim, Marta Kos, ka theksuar se hapja e klasterit të parë tashmë varet tërësisht nga hapat që do të ndërmarrë Maqedonia e Veriut. Njëkohësisht, Komisioni ka drejtuar kritika ndaj anëtarëve të kabinetit qeveritar dhe zyrtarëve të lartë që kanë shmangur zbatimin e Marrëveshjes së Prespës, duke mos përdorur emrin kushtetues të shtetit. Brukseli paralajmëron se kjo sjellje dëmton fqinjësinë e mirë, ndërsa mediat greke vënë në dukje se kjo është hera e parë që një qasje e tillë kritikohet kaq hapur nga ekzekutivi evropian ndaj qeverisë në Shkup. Në sferën e sundimit të ligjit, vendi nuk ka shënuar asnjë progres në luftën kundër korrupsionit, i cili cilësohet si i përhapur dhe shqetësim serioz. Ndryshimet e Kodit Penal të ndërmarra në janar 2026 lidhur me shpërdorimin e detyrës nuk kanë korrigjuar efektet e ndryshimeve të vitit 2023, duke shtuar pasigurinë juridike. Rastet e korrupsionit të nivelit të lartë përballen me zvarritje të shpeshta dhe parashkruhen, duke ushqyer kulturën e pandëshkueshmërisë. Brukseli ka shprehur gjithashtu shqetësim të thellë për ndërhyrjet e politikës në sistemin e drejtësisë. Deklaratat provokuese të zyrtarëve të lartë për gjoja "pastrim" të gjyqësorit dhe prokurorisë, së bashku me sulmet personale ndaj magjistratëve, vlerësohen si ndikim i papranueshëm dhe formë frikësimi. Në këtë kontekst, raporti veçon rastin e ish-zëvendëskryeministrit Artan Grubi, i cili u arrestua në shkurt në pikën kufitare të Bllacës, u vendos në arrest shtëpiak dhe po përballet me akuza për korrupsion dhe shpërdorim detyre. Për sa i përket lirisë së shprehjes, dokumenti nuk evidenton ndonjë përmirësim. Komisioni bën thirrje për transparencë maksimale në pronësinë e mediave, për ndarjen e drejtë të fondeve publike për reklamat shtetërore, si dhe për reagim të menjëhershëm ndaj çdo kanosjeje ndaj gazetarëve. Pjesa e raportit që ka trazuar më shumë skenën politike dhe opinionin publik shqiptar ka të bëjë me dinamikën ndëretnike. Pavarësisht konstatimit se situata mbetet përgjithësisht e qëndrueshme dhe Marrëveshja e Ohrit vazhdon të zbatohet megjithë sfidat, raporti i kushton vëmendje peticionit dhe protestave të studentëve të drejtësisë për dhënien e provimit të jurisprudencës në gjuhën shqipe, zhvillime këto që ngritën sërish në sipërfaqe diskutimet e hapura publike.