Raporti i BE-së për Kosovën 2026: Ngadalësim i reformave, ngecje në drejtësi dhe sfida të reja institucionale

Kosova vazhdon të shfaqë ngecje në agjendën e saj të reformave thelbësore, të cilat janë parakusht kyç për afrimin e vendit me Bashkimin Evropian. Sistemi i drejtësisë nuk ka regjistruar asnjë hap para, fusha e luftës kundër korrupsionit ka prodhuar vetëm rezultate të limituara, ndërkaq ngërçet e përsëritura politike kanë sjellë dobësim të ndjeshëm në performancën e institucioneve shtetërore. Këto konstatime vijnë përmes Raportit për Kosovën 2026 të Komisionit Evropian, ku theksohet se presionet e natyrës politike dhe ekonomike mbi sistemin e drejtësisë vazhdojnë të përbëjnë barrierë madhore për pavarësinë e tij, duke u thelluar edhe më tej në disa drejtime. Dokumenti sjell në vëmendje zvogëlimin e numrit të vendimmarrjeve përfundimtare dhe dënimeve për korrupsionin e shkallës së lartë, si dhe lëshimet e vërejtura në kontrollin parlamentar ndaj kabinetit qeverisës. Pavarësisht kësaj pasqyre, nuk mungojnë as vlerësimet inkurajuese nga ana e Brukselit. Brukseli evidenton hapa përpara në drejtim të administratës publike, zgjerimit të platformave digjitale për qytetarët, si dhe qetësimit të situatës në pjesën veriore të vendit, zhvillim ky që i hapë rrugë heqjes së sanksioneve të BE-së. Ky material zyrtar, i pagëzuar si “Raporti për Kosovën 2026”, përbën segment të Paketës vjetore të Zgjerimit të BE-së. Periudha që përfshin ky vlerësim shtrihet nga 1 shtatori i vitit 2025 deri më 1 shtator 2026, por ai përmbledh brenda vetes edhe ngjarje të ndodhura në faza të mëvonshme. Ky raport publikohet në dhjetëvjetorin e hyrjes në fuqi të Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit dhe përafërsisht katër vjet pas dorëzimit të aplikimit zyrtar të Kosovës për anëtarësim në union. Lidhur me gjetjet e dala nga ky raport i Komisionit Evropian, është kërkuar një prononcim nga kryenegociatori i Kosovës për bisedimet me BE-së, Jeton Zulfaj, ndërsa aktualisht po pritet përgjigja e tij zyrtare. Majtja e dy palë zgjedhjeve të parakohshme për Kuvendin, fazat e gjata të bllokadave dhe qeverisja me kompetenca të cunguara përgjatë pjesës më të madhe të kohës së raportimit kanë lënë gjurmë të pashlyeshme në mbarëvajtjen institucionale. Sipas Komisionit, Kuvendi i Kosovës i ka ushtruar funksionet e veta shoqëruar me mangësi të theksuara, ndërsa funksioni mbikëqyrës ndaj pushtetit ekzekutiv ka qenë jashtëzakonisht i kufizuar. Edhe pse proceset zgjedhore u cilësuan në përgjithësi si të qeta dhe konkurruese, raporti vë inat në tentativat për politizimin e Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, boshllëqet në rregullimin e fushatave elektorale dhe mungesën e një qasjeje adekuate ndaj dezinformimit. Një tjetër tregues domethënës i pasojave që sollën krizat politike ishte tkurrja e vullnetit për pjesëmarrje në votime, shifër kjo që ra nga 45 për qind sa ishte në dhjetor 2025, në vetëm 37 për qind përgjatë muajit qershor 2026. Komisioni analizon se kjo dëshmon një lodhje në rritje të elektoratit dhe pakënaqësi të hapur ndaj ritmit të shpeshtë të mbajtjes së zgjedhjeve. Sistemi i drejtësisë vazhdon të mbetet hallka më e cenueshme Sa i takon funksionimit të gjyqësorit, qasja e Komisionit Evropian shfaqet tejet eksplicite: në vështirësinë e përgjithshme, nuk vërehet ndonjë zhvillim pozitiv. Ndikimet e papërshtatshme nga rrethe politike, ekonomike apo burime të tjera vazhdojnë të mbajnë peng pavarësinë dhe paanshmërinë e këtij sektori, ndërkohë që paketa ligjore dedikuar reformimit në drejtësi ende nuk ka marrë miratimin zyrtar. Organi evropian shpreh gjithashtu rezervat e tij lidhur me zbatimin e ndryshimeve në Ligjin për Këshillin Prokurorial, duke bërë thirrje të prerë për zbatimin e standardeve dhe rekomandimeve të Komisionit të Venecias. Në këtë mori sfidash, si zhvillim pozitiv vlerësohet procedura e zgjedhjes së Kryeprokurorit të Shtetit bashkë me modifikimet e ndërmarra në strukturën e Këshillit Prokurorial. Një tjetër pikë e dhimbshme mbetet mungesa e një përfaqësimi adekuat të komunitetit serb në sistemin e drejtësisë, faktor ky që sipas dokumentit dëmton rëndë natyrën shumetnike që duhet të ketë drejtësia. Hapësirë e veçantë i kushtohet gjithashtu ndryshimeve në Ligjin për Dhomat e Specializuara, të cilat morën dritën jeshile nga Kuvendi më 6 tetor. Në këtë kontekst, Komisioni jep sinjale alarmi se këto ndryshime prodhojnë shqetësime serioze lidhur me përmbushjen e obligimeve ndërkombëtare të Kosovës, ruajtjen e pavarësisë gjyqësore, si dhe garantimin e mbrojtjes për dëshmitarët dhe viktimat.