Drafti i Komisionit Evropian zbardh sfidat: Çfarë thuhet për ngecjet dhe hapat e parë të Kosovës drejt BE-së

Bllokada e gjatë politike dhe institucionale në Kosovë pritet të gjejë hapësirë thelbësore në Raportin e ardhshëm të Komisionit Evropian për vitin 2026, dokument ky që zyrtarisht do të bëhet publik më 4 nëntor. Duke u bazuar në draft-dokumentin paraprak dhe analizat e ekspertëve të integrimeve, vendi rrezikon të mos shënojë ndonjë hov të madh zhvillimi në shumicën e sektorëve kyçë që monitorohen nga Brukseli. Në sektorin jetik të sundimit të ligjit dhe luftës kundër korrupsionit, ekspertët parashikojnë se do të evidentohet një mungesë e ndjeshme e rezultateve konkrete. Ndërkohë, ngecjet në zbërthimin e reformave dhe ngritjen e llogaridhënies institucionale mbeten plagë të hapura. Një risi e rëndësishme në këtë edicion, sipas qasjes preliminare, pritet të jetë përfshirja për herë të parë e një vlerësimi të posaçëm mbi shkallën e harmonizimit të politikës së jashtme të Kosovës me atë të Bashkimit Evropian. Arbëresha Loxha, hulumtuese në Grupin për Studime Juridike dhe Politike, gjatë një prononcimi për KosovaPress, ka theksuar se gjetjet e këtij viti nuk do të sjellin ndryshime rrënjësore krahasuar me të kaluarën, kryesisht si pasojë e paqëndrueshmërisë politike që ka karakterizuar vendin përgjatë viteve të fundit. Sipas saj, këto rrethana kanë krijuar një pamundësi totale për ekzekutimin e reformave të duhura dhe për implementimin e rekomandimeve të lëna nga Komisioni Evropian në të kaluarën. “Nuk presim asnjë ndryshim substancial nga raporti i vitit të kaluar. Edhe nëse nuk do të kishim një qasje preliminare në raport, edhe vetë pritjet tona nuk do të ishin se Kosova ka shënuar një progres të theksuar në fushat që raporti për vendin nga BE-ja i vlerëson për Kosovën. Nuk pritet që Kosova të ketë progres në funksionimin e institucioneve demokratike, marrë parasysh se Kosova ka qenë në një krizë të tejzgjatur politike dhe polarizim të tejskajshëm të spektrit politik në vend. Kjo natyrisht e ka pamundësuar që institucionet të ndërmarrin reforma dhe të vazhdojnë tutje në progres në fushat në të cilat Kosova ka iniciuar reforma apo ka derivuar si rekomandim nga raportet e kaluara. Mosfunksionimi i Kuvendit, qeveria në detyrë, e kanë pamundësuar progresin në shumë reforma. Pritjet janë që nuk do të theksohet progres i mjaftueshëm në fushën e sundimit të ligjit, luftimin e korrupsionit dhe pak progres pritet të theksohet në lëvizjen e lirë të kapitalit, por e njëjta nuk pritet të jetë në lëvizjen e mallrave dhe punëtorëve... Për herë të parë ky raport pritet të vlerësojë përshtatshmërinë ose përputhjen e politikës së jashtme të Kosovës me atë të BE-së, ndonëse në të kaluarën Kosova e ka bërë duke mos pasur obligim. Tani pritet që e njëjta të jetë pjesë e raportit për vendin. Gjithashtu, në këtë raport do të vlerësohet edhe progresi në dialogun Kosovë-Serbi dhe veprimet e Kosovës që janë ndërmarrë karshi veriut dhe Urës së Ibrit”, ka deklaruar Loxha. Në të njëjtën linjë qëndron edhe analisti politik Blerim Canaj, i cili vlerëson se mungesa e lëvizjeve pozitive në dokumentin e BE-së nuk përbën ndonjë befasi, duke pasur parasysh krizën e thellë në strukturat shtetërore gjatë më shumë se dy viteve të fundit. Ai shpjegon se paraliza institucionale, mungesa e kulturës së përgjegjësisë dhe paqartësitë në ndarjen e përgjegjësive kanë bërë të pamundur adresimin e reformave thelbësore. Në një kontekst të tillë politik e institucional, sipas Canajt, çdo pritshmëri për një bilanc dukshëm më pozitiv nga Brukseli do të ishte krejtësisht jorealiste.