Drejt një Zvicre më gjithëpërfshirëse: Më 28 shkurt votohet iniciativa për pasaportën pas 5 vitesh qëndrimi

BERN – Qytetarët e Zvicrës do t'drejtohen te kutitë e votimit më 28 shkurt 2027 për të shprehur vullnetin e tyre rreth iniciativës popullore "Për një të drejtë moderne qytetarie" (Demokratie-Initiative). Ky referendum ka potencialin të transformojë rrënjësisht procedurat e pajisjes me pasaportë zvicerane për qindra mijëra rezidentë të huaj, përfshirë një numër të konsiderueshëm qytetarësh me origjinë shqiptare. Propozimi synon që kompetencat për natyralizimin të kalojnë nga nivelet kantonale dhe komunale direkt në duart e Konfederatës. Sipas këtij projekt-reformatimi, çdo person që ka plotësuar pesë vite qëndrimi të ligjshëm në territorin zviceran do të fitojë të drejtën për t'u pajisur me shtetësi, pavarësisht nëse zotëron apo jo lejen e qëndrimit C. Kushtet kryesore mbeten ruajtja e sigurisë kombëtare dhe zotërimi i njohurive elementare të njërës prej gjuhëve zyrtare. Aktualisht, rregullat standarde kërkojnë të paktën një dekadë qëndrimi dhe posedimin e lejes C, ndërkohë që kriteret ndryshojnë ndjeshëm nga njëri kanton në tjetrin. Lëvizja drejt kësaj nisme u iniciua në maj të vitit 2023 nga aleanca qytetare "Aktion Vierviertel", e cila u themelua në vitin 2020 dhe bashkëdrejtohet nga politikani shqiptar Arbër Bullakaj. Në nëntor të vitit 2024, dokumentacioni u dorëzua zyrtarisht në Kancelarinë Federale në Bern, pasi kishte mbledhur 104.603 firma të konfirmuara. Kjo nismë gjen mbështetje të fortë politike te Partia Socialdemokrate (SP) dhe te Partia e Gjelbër. Sipas vlerësimeve të Bullakaj, iniciativa jo vetëm që respekton federalizmin si gur themelor të shtetit zviceran, por i jep fund edhe vendimeve arbitrare dhe burokracisë ndëshkuese në proceset e shtetësisë. Përfaqësuesit e aleancës argumentojnë se ky ndryshim do t'u mundësonte rreth 2,5 milionë banorëve të integrohen plotësisht si qytetarë aktivë në komunat dhe kantonet e tyre. Nga ana e tyre, Këshilli Federal dhe Parlamenti kanë shprehur një qëndrim kundërshtues, duke u bërë thirrje votuesve që ta rrëzojnë këtë propozim. Gjatë muajit prill 2026, Këshilli Kombëtar e hodhi poshtë nismën me një shumicë prej dy të tjerash, ndërsa i njëjti fat e gjeti atë edhe në shtator të po atij viti në Këshillin e Kantoneve. Partitë e qendrës së djathtë kanë shprehur shqetësimin se natyralizimi rrezikon të shndërrohet në një procedurë thjesht burokratike, duke theksuar se pasaporta duhet të mbetet kurorëzimi i një procesi të suksesshëm integrimi. Gjatë diskutimeve parlamentare, formacionet politike si SP, Të Gjelbrit dhe Liberalët e Gjelbër (GLP) hodhën në tryezë një opsion alternativ kushtetues, që parashikonte lehtësim të procedurave për brezin e dytë të të huajve. Megjithatë, Këshilli i Kantoneve e refuzoi shqyrtimin e ndonjë dispozite alternative me 28 vota kundër dhe 17 pro, duke bërë që nisma të paraqitet para votuesve pa ndonjë kundërpropozim. Ndërkohë, në Këshillin Kombëtar u rrëzua qartësisht edhe kërkesa e Partisë Popullore Zvicerane (SVP) që aplikantët për shtetësi të detyrohen të heqin dorë nga shtetësitë e tyre paraprake. Për komunitetin shqiptar, ky zhvillim mbart peshë të veçantë duke qenë se përbëjnë një ndër grupet më të mëdha të huaja në vend. Sipas shifrave të Zyrës Federale të Statistikave të publikuara në vitin 2024, në Zvicër jetojnë afro 300 mijë shqiptarë, prej të cilëve mbi 90 mijë janë tashmë të pajisur me pasaportë zvicerane. Kjo do të thotë se pjesa dërrmuese e bashkatdhetarëve ende nuk gëzojnë të drejtën e votës në shkallë federale. Për t'u miratuar, ky propozim popullor duhet domosdoshmërisht të sigurojë të ashtuquajturën shumicë të dyfishtë – atë të votuesve dhe atë të kantoneve. Shqiptarët që zotërojnë tashmë pasaportën helvetike do të kenë mundësinë që më 28 shkurt të vendosin përmes votës së tyre për një çështje që ndikon drejtpërdrejt të ardhmen e shumë familjarëve dhe miqve të tyre.