A po i vjen fundi epokës së autokratëve dhe sundimtarëve populistë në Ballkanin Perëndimor?

Figurat politike me jetëgjatësinë më të madhe në pushtet në hapësirën e Ballkanit Perëndimor mbeten Aleksandar Vuçiqi, Edi Rama, Milorad Dodiku dhe përfaqësuesi i shqiptarëve të Maqedonisë së Veriut, Ali Ahmeti. Përmbysja e bujshme e Aleksandar Vuçiqit, sipas vlerësimeve të analistëve, rrezikon të shkaktojë ndryshime rrënjësore në të gjithë rajonin, duke paralajmëruar njëkohësisht perëndimin e epokës së sundimit për liderët populistë dhe autokratikë që kanë mbajtur frenat e pushtetit për më shumë se dhjetëvjeçarë. Sipas shkrimtarit dhe analistit serb Svetislav Basara, shndërrimi i figurave politike në autokratë e populistë lidhet ngushtë me trashëgiminë e mentalitetit dhe kulturës politike të orientimit lindor. Prirja për adhurimin e mbretërve dhe prijësve te popujt ballkanikë përbën një matricë të rrënjosur, e cila mbijetoi edhe pas përmbysjes së ideologjisë komuniste, dikur të personifikuar nga udhëheqës si Josip Broz Tito dhe Enver Hoxha. Kulti i liderit, si prodhim i drejtpërdrejtë i një strukture të thellë ideologjike, ka vijuar të lulëzojë gjatë të gjithë periudhës tridhjetëvjeçare të pluralizmit dhe demokracisë në rajon. Megjithatë, ngritja e një brezi të ri po dëshmon se moshat e reja kërkojnë transformim rrënjësor, duke u distancuar nga prangat e mentalitetit lindor që i lartëson udhëheqësit në idole, mite dhe kultet e individit. Kjo gjeneratë e re, e mishëruar përmes lëvizjeve studentore, ka protestuar pa ndërprerë për më shumë se dy vjet, duke arritur si rezultat largimin e Aleksandar Vuçiqit nga zyra e kryetarit të shtetit. Vala e protestave dhe thirrjet për llogaridhënie vijojnë të artikulohen me të njëjtat parulla që kërkojnë shkarkimin e figurave populiste dhe autokratike, si Edi Rama dhe Sali Berisha. Pavarësisht kësaj, një pjesë e mirë e analistëve serbë dhe kritikëve të regjimeve autoritare shprehen skeptikë, duke theksuar se pas rënies së Aleksandar Vuçiqit dhe rrethit të tij, do të jetë tejet e vështirë të çrrënjoset e gjithë struktura e ngurtë e pushtetit dhe hierarkia shtetërore që daton që nga koha e Sllobodan Millosheviqit. Sipas këtyre zërave kritikë, duke filluar nga Sllobodan Millosheviqi, Vojisllav Koshtunica, Boris Tadiqi e deri te Aleksandar Vuçiqi, krerët politikë kanë shërbyer kryesisht si marioneta, ndërkohë që pas skenës fuqitë e vërteta janë mbajtur nga Akademia Serbe e Shkencave dhe Arteve, ushtria dhe Kisha Ortodokse Serbe. Në këto rrethana, mbetet ende e paqartë nëse liderët e ardhshëm të dalë nga radhët e studentëve do të kenë kapacitetin të ndryshojnë kursin dhe doktrinën politike, apo thjesht do të shërbejnë si kopje të modeleve të pushtetit që kanë dominuar gjatë tri dekadave të fundit. DIVERGJENCAT DHE NGJASHMËRITË MES ALEKSANDAR VUÇIQIT DHE EDI RAMËS Edhe pse të dy liderët, Vuçiqi dhe Rama, shpesh identifikohen për prirje të theksuara autoritare dhe populiste, mes tyre ekzistojnë gjithashtu dallime të dukshme ideologjike. Për sa i përket stilistikës së qeverisjes, mënyra e tyre e ushtrimit të pushtetit të sjell ndër mend despotët e dikurshëm, sulltanët apo perandorët mesjetarë. Ata shfaqen në skenë si sovranë absolutë, të bindur se zotërojnë kontroll të pakufizuar mbi masat. Në mënyrë paradoksale, Aleksandar Vuçiqi ka ngritur me kujdes mitin e një populli të viktimizuar, duke e krahasuar fatin e tij me atë të hebrenjve. Si një orator i zoti, ai ka ndërtuar përmes retorikës politike një realitet të mbështetur te të ashtuquajturat “gënjeshtra fisnike“, ndërsa narrativa e tij e përhershme ka qenë pretendimi se e do kombin serb më shumë se vetë jetën. Udhëheqësi serb ka instaluar një formë të veçantë të populizmit etnocentrist, unitarist dhe hegjemonist. Një nga formulimet kyçe që ushqen këtë qasje nacionaliste është teza se serbët kanë fituar në fushën e betejës, por kanë humbur në tavolinat e paqes. Në arenën ndërkombëtare, Vuçiqi është shquar si një aktor tejet pragmatist, ku afrimiteti emocional dhe strategjik me Moskën ka shërbyer si gur themelor i politikës së tij.