Sfidat e tregut të punës në Kosovë: Apeli për ndryshimin e skemës aktuale të lejes së lehonisë

Skema ekzistuese e financimit të lejes së lehonisë në vend po prodhon pabarazi shqetësuese në sferën e punësimit. Gjatë një tryeze të hapur diskutimi, ekspertët dhe përfaqësuesit institucionalë kanë kërkuar një angazhim më të madh të shtetit për të përballuar këto kosto, si dhe zgjerimin e të drejtave të baballarëve për pushim të paguar. Kjo ngjarje u organizua bashkërisht nga Instituti Riinvest dhe Forumi Ekonomik i Grave (FEG), nën fokusin e temës “Rishikimi i politikave familjare të përgjegjshme ndaj gjinisë në Kosovë: Implikimet financiare, praktikat rajonale dhe alternativat e politikave”. Në fjalën e saj, koordinatorja e Forumit Ekonomik të Grave, Saxhide Mustafa, vuri në pah se Kosova vazhdon të mbajë vendin e parë për nivelin më të ulët të përfshirjes së grave në tregun e punës në nivel evropian. Sipas saj, skema aktuale e financimit dhe hapësirat e ngushta ligjore për pushimin e atësisë kanë krijuar dallime që kërkojnë ndërhyrje urgjente. Ajo shtoi se pesha financiare e mëmësisë nuk duhet kurrsesi të shndërrohet në pengesë për punësimin apo karrierën e femrave, duke kërkuar një mekanizëm shtetëror më të qëndrueshëm. “Avokimi ynë për një dekadë është i bazuar në evidencë dhe sot jemi dëshmitarë të pjesëmarrjes më të ulët në tregun e punës të grave në Evropë. Kosova ka një sistem që parasheh 12 muaj leje të lehonisë, por mënyra e financimit të tij dhe të drejtat e kufizuara për baballarët kanë krijuar pabarazi që kërkojnë vëmendje dhe zgjidhje. Së pari, mëmësia nuk duhet të penalizojë gratë ekonomikisht. Kostoja e lehonisë nuk duhet të rrezikojë punësimin nëpërmjet formave diskriminuese, avancimin profesional apo pavarësinë ekonomike të grave. Kujdesi për fëmijët është përgjegjësi e të dy prindërve, pushimi i paguar i atësisë dhe pushimi prindëror janë mekanizma konkretë për ndarjen më të barabartë të përgjegjësisë brenda familjes dhe për barazi reale në tregun e punës. Qeveria duhet të marrë rol më të fuqishëm në krijimin e një sistemi të qëndrueshëm dhe të drejtë financimi në bashkëpunim me punëdhënësin dhe punëmarrësin”, deklaroi Mustafa. Në anën tjetër, ministri i Punës, Familjes dhe Vlerave të Luftës Çlirimtare, Andin Hoti, pranoi se rregullimi i tanishëm mbart mangësi dhe se kërkesat e ngritura për përmirësimin e tij janë plotësisht të logjikshme. Ai theksoi se çdo ndërhyrje ligjore në këtë sektor jep efekte të menjëhershme te familjet, bizneset dhe buxheti i shtetit, ndaj forume të tilla janë të domosdoshme për të gjetur formula të drejta dhe të zbatueshme. “Është e qartë edhe që modeli aktual që ekziston i ka dhe sfidat e veta. Dhe ekzistojnë edhe kërkesat e arsyeshme të cilat u përmendën disa prej tyre për përmirësimin e tyre, po aq e qartë është edhe që çdo ndryshim në këtë fushë ka ndikim të drejtpërdrejtë te familjet, punëdhënësit dhe financat publike. Prandaj konsideroj që diskutime të tilla janë të nevojshme për t'i kuptuar më mirë alternativat dhe mundësitë reale për ndërtimin e një modeli të drejtë të përballueshëm”, u shpreh Hoti. Ndërkaq, drejtuesja e Zyrës së UNFPA-së në Kosovë, Visare Mujko-Nimani, potencoi se politikat që mbështesin familjen duhet të shihen si investime strategjike për mirëqenien sociale, barazinë gjinore dhe ecurinë ekonomike. Ajo shfaqi shqetësimin lidhur me obligimet financiare që u faturohen bizneseve private gjatë gjysmës së parë të vitit të lejes së lehonisë, ndërkohë që kujtoi faktin se baballarët gëzojnë vetëm tri ditë pushim të paguar pas ardhjes në jetë të foshnjës, një realitet ky që thellon ndarjen tradicionale të roleve gjinore në familje.