E ardhmja e Serbisë pa Vuçiqin: A po lëkundet nacionalizmi apo bëhet fjalë për një kurth të radhës ndaj Kosovës?

Një cikël mund të mbyllet, por qasja politike rrezikon të mbetet e pandryshuar. Ky është alarmi që ngre profesori Fejzulla Berisha lidhur me skenarin politik në Serbi, duke theksuar se largimi i mundshëm i Aleksandar Vuçiqit nga froni i pushtetit nuk sjell automatikisht një kthesë në kursin e Beogradit zyrtar ndaj Kosovës. Sipas tij, hovi i marrë nga Lista Studentore dhe zbehja e ndikimit të udhëheqjes aktuale mund të shënojnë një faqe të re, mirëpo testi i vërtetë mbetet nëse ekzekutivi i ardhshëm do të tregojë vullnet për të korrigjuar pozicionet zyrtare, aktet institucionale dhe sjelljen praktike karshi shtetësisë së Kosovës. Duke analizuar zhvillimet aktuale, Berisha vë në pah se Prishtina zyrtare duhet t'i qaset me maturi mundësive të reja në Serbi, duke shmangur ngatërrimin e shpresës me garancinë. Ai sugjeron se spektri politik serb kërkon një vështrim që shkon përtej figurës së Vuçiqit, pasi mosmarrëveshja me Kosovën është rrënjësisht më e hershme se karriera e tij dhe mbështetet te interesat shtetërore, narrativat e ngulitura kombëtare dhe strukturat që vijojnë të prodhojnë ndikim pavarësisht lëvizjeve në krye të shtetit. “Një ndryshim pushteti nuk është ende një ndryshim historie. Çdo ndryshim i madh politik në Serbi kërkon vëmendjen e Kosovës, por jo domosdoshmërisht entuziazmin e saj”, deklaron Berisha. Sipas vlerësimit të tij, nëse rezultatet zgjedhore konfirmojnë rënien e Aleksandar Vuçiqit dhe fuqizimin e Listës Studentore, Serbia mund të përfshihet në një dinamikë të re, por për Kosovën pyetja kyçe mbetet nëse udhëheqja e re do të shkëputet nga agjenda e deritanishme ndaj shtetësisë kosovare. “Një udhëheqës mund të humbasë zgjedhjet, një parti mund të largohet nga pushteti dhe një brez i ri mund të kërkojë reforma, por institucionet, interesat shtetërore dhe narrativat kombëtare mund të vazhdojnë të ushtrojnë ndikim edhe pas këtyre ndryshimeve”, shprehet ai. Berisha kthen vëmendjen te fakti se rotacioni qeveritar përbën thjesht një ngjarje politike, ndërsa transformimi i doktrinës shtetërore mbetet sprovë historike. “Ndryshimi i qeverisë është ngjarje politike; ndryshimi i strategjisë shtetërore është provë historike. Kjo provë nuk kalohet me deklarata për demokracinë, me premtime për reforma apo me zëvendësimin e një udhëheqësi me një tjetër. Ajo kalohet vetëm kur ndryshojnë qëndrimet zyrtare, vendimet institucionale dhe sjellja konkrete e shtetit ndaj Kosovës”, deklaron profesori. Sipas tij, diplomacia e Kosovës duhet të ndërtohet mbi themel të fortë analitik, me interesa të qarta, argumente faktike dhe vizion strategjik, duke mos rënë pre e dëshirave subjektive politike. Në rrafshin historik, Berisha thekson se për të matur dimensionin e çështjes së Kosovës është e domosdoshme të shqyrtohen platformat dhe idetë shtetërore që kanë ushqyer nacionalizmin serb ndër vite, teksa përmend si pikënisje ‘Naçertanien’ e Ilija Garashaninit të vitit 1844, e cila projektonte shtrirjen e ndikimit serb në mbarë Ballkanin. “Një prej dokumenteve të rëndësishme të kësaj historie është Naçertania e Ilija Garashaninit, e vitit 1844, e cila shprehte ambicie për zgjerimin e ndikimit të Serbisë dhe për një rol më të gjerë të saj në Ballkan”, thotë Berisha. Megjithatë, ai sugjeron se dokumentet e së kaluarës duhen parë në optikën e kohës dhe nuk mund të merren si dëshmi se çdo administratë serbe ka zbatuar mekanikisht të njëjtën platformë pa ndërprerje, ndërsa kujton se ekspansioni serb në Kosovë gjatë luftërave ballkanike dhe në gdhendjen e shekullit XX u shoqërua me dhunë e represion.