Paralajmërimi i Bankës Botërore: Konfliktet dhe krizat e transportit do të rrisin çmimet e lëndëve të para me 23% më 2026

Institucioni financiar ndërkombëtar, Banka Botërore, ka bërë publike parashikimet e saj, sipas të cilave tregjet globale do të përballen me një rritje prej 23% të çmimeve të lëndëve të para pëjatë vitit 2026. Ky shtrenjtim lidhet ngushtë me rritjen e kostove të energjisë, pengesat në lundrimin detar si pasojë e konflikteve në Lindjen e Mesme, vështirësitë në qarkullimin e drithërave në Detin e Zi, si dhe interesin e shtuar për metale të çmuara, me në krye arin. Në publikimin e fundit të raportit të mirënjohur *Commodity Markets Outlook*, Banka Botërore nënvizon se nafta, gazi, artikujt ushqimorë dhe metalet kanë shënuar ngritje të ndjeshme gjatë këtij viti. Ky trend negativ rrezikon të përkeqësohet tej mase nëse tensionet gjeopolitike në Lindjen e Mesme marrin përmasa më të gjera dhe nëse vijojnë goditjet ndaj infrastrukturës energjetike ruse. Megjithatë, ekspertët e këtij institucioni parashohin një lehtësim të tregjeve me rreth 7% gjatë vitit 2027. Pavarësisht kësaj, goditjet e mundshme të njëpasnjëshme, ku përfshihet edhe rreziku i fenomenit klimatik më intensiv *El Niño* që prej vitit 1950, mund t'i mbajnë çmimet e ushqimeve në nivele të larta, duke stimuluar presionet inflacioniste dhe shtrëngimin e mëtejshëm të politikave monetare. Panorama aktuale ekonomike në rrafshin global mbetet tejet e ndjeshme ndaj çdo lëkundjeje të furnizimit. Rezervat ndërkombëtare të naftës kanë shënuar rënie gjatë luftës në Lindjen e Mesme, ndërsa prurjet në treg pritet të tkurren me 5.2% gjatë vitit 2026, duke shënuar kështu rënien më drastike në katër dekadat e fundit, pa llogaritur këtu periudhën e recesionit të vitit 2020. Duke komentuar situatën, zyrtari i Bankës Botërore, Ayhan Kose, është shprehur se tregjet e mallrave po përjetojnë goditje të shumëfishta njëkohësisht. Sipas tij, faturat e larta të energjisë dhe bllokimet tregtare po nxisin kostot, duke vënë në rrezik stabilitetin e çmimeve, furnizimin e sigurt me ushqim dhe ecurinë e ekonomisë botërore. Ky dokument gjashtëmujor u bë publik vetëm dy ditë përpara takimit të ministrave të Jashtëm të 20 ekonomive kryesore në Atlanta, ku në qendër të vëmendjes do të jenë pikërisht zhvillimet ushtarake në Ukrainë dhe Lindjen e Mesme. Kose ritheksoi gjithashtu se institucioni që ai përfaqëson mbetet i angazhuar plotësisht në mbrojtjen e shtresave në nevojë dhe në ndihmën ndaj shteteve me të ardhura modeste, të cilat po mbajnë peshën e rëndë të detyrimeve financiare. Në kuadër të kësaj mbështetjeje, Banka Botërore ka akorduar 8.7 miliardë dollarë përmes kredive të lehtësuara dhe mekanizmave të tjerë për 25 vende që po vuajnë pasojat e konflikteve. Deri më tani, 10 shtete kanë riorganizuar fondet e tyre për t'i bërë ballë krizës, ndërsa 19 të tjera kanë siguruar mbështetje të re financiare, ku disa prej tyre kanë përfituar nga të dyja format e ndihmës. Të dhënat e raportit tregojnë se tarifat e energjisë në nivel global janë ngritur me 32% gjatë vitit 2026, duke prekur pikën më të lartë që prej ndërhyrjes ushtarake ruse në Ukrainë në vitin 2022. Për shkak të zvogëlimit të nxjerrjes, nafta e llojit Brent do të tregtohet mesatarisht rreth 92 dollarë për fuçi. Këto shifra do të ishin edhe më të kripura sikur kërkesa të mos shfaqte një rënie të parashikuar prej 2.5%, e cila përbën tkurrjen e tretë më të madhe pas asaj të pandemisë më 2020 dhe krizës së naftës të vitit 1980. Buxhetet familjare do të ndiejnë gjithashtu shtrenjtimin e produkteve ushqimore ndërkombëtare, të cilat pritet të regjistrojnë një rritje prej mbi 10% më 2026, si rrjedhojë e bllokimit të korridoreve të drithërave për shkak të luftës Rusi-Ukrainë. Për vitin 2027 parashikohet një tjetër ngritje mbi 7%, duke e çuar rritjen totale të akumuluar në afërsisht 18%. Në një skenar më pesimist, i cili përfshin një fenomen *El Niño* rekord, ndërprerje shtesë të transportit bujqësor, përshkallëzim të armiqësive në Lindjen e Mesme dhe dëmtim të naftës ruse, çmimet e ushqimeve mund të kapërcejnë parashikimet aktuale me plot 12%. Kjo situatë mund të prodhojë një emergjencë ushqimore të ngjashme me atë të fillimit të dekadës së kaluar, kur mbi 40 milionë njerëz u zhytën në skamje totale, ka paralajmëruar Banka Botërore. Po ashtu, plehrat kimike do të shënojnë një shtrenjtim prej 14% gjatë vitit 2026, sidomos për shkak të rritjes së çmimit të uresë, përpara se t'i rikthehen parametrave të vitit 2025 pëjatë vitit 2027. Në fund, tregu i metaleve parashikohet të njohë një rritje prej 25%.