Pas epokës Vuçiq: Çfarë sjell pushteti i ri në Beograd për Luginën e Preshevës dhe dialogun me Kosovën

Largimi i Aleksandar Vuçiqit pas një sundimi 14-vjeçar ka zgjuar shpresa dhe pikëpyetje në të gjithë rajonin. Për shqiptarët e Luginës së Preshevës dhe për Kosovën, sfida kryesore nuk është thjesht ndryshimi i emrave në krye të shtetit serb, por kursit politik që do të pasojë. Sipas projeksioneve zgjedhore, Lista Studentore ka siguruar shumicën absolute në Kuvendin e Serbisë, duke premtuar reformë gjyqësore, luftë ndaj korrupsionit dhe barazi para ligjit. Megjithatë, sa i përket çështjes së Kosovës, kjo forcë e re politike është treguar e rezervuar gjatë fushatës, duke u pozicionuar strikt brenda kornizave të Kushtetutës së Serbisë. Në Luginën e Preshevës, procesi zgjedhor ka prodhuar rezultatin më të mirë të dekadës së fundit për shqiptarët. Koalicioni Shqiptar, që bashkoi tetë subjekte politike nga Presheva, Bujanoci dhe Medvegja, ka grumbulluar 27.230 vota sipas të dhënave preliminare. Përllogaritur me pragun e favorshëm 35 për qind për pakicat kombëtare, ky rezultat përkthehet në 36.761 vota efektive. Shaip Kamberi, bartës i kësaj liste, ka konfirmuar sigurimin e dy mandateve, ndërkohë që mbetet në garë edhe për të tretin, duke e cilësuar këtë si një fitore historike. Parashikimet e organizatave CeSID dhe Ipsos gjithashtu konfirmojnë dy mandate për shqiptarët, ndërsa shifra përfundimtare pritet të vuloset nga Komisioni Republikan i Zgjedhjeve, pavarësisht vlerësimit fillestar të vetë Vuçiqit për vetëm një mandat. Për ta kuptuar dimensionin e këtij suksesi, mjaftohet krahasimi me zgjedhjet e vitit 2022, kur koalicioni i drejtuar nga Kamberi kishte fituar vetëm rreth 10 mijë vota dhe një ulëse të vetme parlamentare. Kamberi ka falënderuar qytetarët dhe partitë për unitetin, si dhe kryeministrin e Kosovës, Albin Kurti, për mbështetjen e dhënë. Megjithatë, ai ka ngritur shqetësimin për diskriminim institucional përmes pasivizimit të adresave, proces që sipas tij ka fshirë shumë zgjedhës nga listat dhe i ka kushtuar koalicionit mandatin e tretë. Pushteti i ri në Beograd mund të ballafaqohet shpejt me kërkesën parësore të shqiptarëve të Luginës për ndalimin e pasivizimit të adresave. Për një administratë që pretendon se e ka në fokus sundimin e ligjit dhe barazinë, do të jetë e vështirë të arsyetojë vazhdimin e kësaj praktike diskriminuese. Nga ana tjetër, me 135 deri në 140 mandate të siguruara, Lista Studentore nuk varet nga votat e deputetëve shqiptarë për të krijuar qeverinë, çka mund të kufizojë ndikimin e tyre negociues. Ilija Srdanoviq, përfaqësues i listës, ka theksuar më parë se bashkëpunimi do të kushtëzohet nga respektimi i platformës së tyre politike. Pavarësisht spekulimeve të mediave proqeveritare serbe gjatë fushatës rreth një bashkërendimi të mundshëm me mbështetjen e Prishtinës, prania e dy ose tre deputetëve shqiptarë do t'i japë Luginës zërin më të fuqishëm parlamentar në vitet e fundit. Në raport me Kosovën, qëndrimet e Listës Studentore nuk paralajmërojnë ndonjë kthesë të menjëhershme diplomatike. Srdanoviq, në një deklaratë për edicionin serb të BBC-së, ka ritheksuar se pozicioni i tyre mbetet i lidhur ngushtë me Kushtetutën e Serbisë, e cila e trajton Kosovën si pjesë të territorit të saj. Gjithashtu, ai ka garantuar se serbët e Kosovës nuk do të mbeten të vetmuar, ndërsa dokumentet programore të lëvizjes studentore theksojnë prerazi se Serbia nuk do të njohë kurrë pavarësinë e Kosovës dhe as anëtarësimin e saj në organizata ndërkombëtare.