Samiti Trump-Xi lë pas pyetje të hapura: Uashingtoni mbetet i pafuqishëm ndaj monopolit kinez të mineraleve

Gjatë takimit të tyre në Uashington muajin e kaluar, presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, dhe lideri kinez, Xi Jinping, dështuan të gjenin një gjuhë të përbashkët për një prej mosmarrëveshjeve më kritike në marrëdhëniet dypalëshe: kufizimet e rrepta që Pekini ka vendosur mbi eksportin e mineraleve të rralla, të cilat kanë krijuar ngërçe serioze si në zinxhirët e furnizimit të Pentagonit, ashtu edhe në tregun tregtar. Edhe pse dy udhëheqësit ranë dakord që armëpushimi tregtar – i parashikuar të skadonte më 10 nëntor – të shtyhej edhe për dy muaj të tjerë, kjo masë nuk arrin të zgjidhë brengat kryesore të Uashingtonit sa i përket dërgesave të pamjaftueshme të këtyre lëndëve të para nga Kina. Në dëshminë e dhënë përpara Komitetit të Financave të Senatit amerikan gjatë muajit korrik, përfaqësuesi tregtar i SHBA-së, Jamieson Greer, theksoi se vëllimi i eksporteve minerale nga shteti aziatik “nuk janë aq sa do të dëshironim. Nuk janë në ritmin që do të dëshironim”. Pekini mban kontrollin absolut mbi prodhimin dhe përpunimin e mineraleve kritike në nivel global, duke përfshirë edhe magnetet e përhershme me metale të rralla të tokës, të cilat rurojnë vetitë magnetike në mënyrë të përhershme pa kërkuar furnizim të jashtëm me energji. Këto komponentë janë jetikë për një gamë të gjerë produktesh, duke nisur nga motorët e veturave elektrike dhe turbinat e erës, e deri te aeroplanët luftarakë dhe sistemet e avancuara të udhëheqjes së raketa-hedhësve. Të dhënat nga Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë (IEA), një institucion ndërqeveritar autonom me seli në Paris, tregojnë se Kina është shteti kyç përpunues për 19 nga 20 mineralet më të rëndësishme strategjike, duke zotëruar mesatarisht 70 për qind të tregut. Sa i përket magneteve të përhershme, dominimi i Pekinit është edhe më drastik, pasi sipas IEA-së, ajo kontrollon plot 94 për qind të tregut mbarëbotëror. Pekini ka zgjedhur ta shfrytëzojë këtë epërsi në sektorin e mineraleve si një armë strategjike për t'iu kundërvënë sanksioneve amerikane kundër industrisë së gjysmëpërçuesve në Kinë dhe tarifave doganore të vëna nga administrata e Trumpit. Kufizimet e eksportit janë dizajnuar me kujdes për të ushtruar trysni të lartë mbi zinxhirët e furnizimit ushtarak të Pentagonit, duke shmangur në të njëjtën kohë dëmet e mëdha në industritë e konsumit që do të mund të nxisnin një përshkallëzim të rrezikshëm tensionesh me Uashingtonin, skenar ky që Partia Komuniste Kineze po tenton ta shmangë. Statistikat doganore kineze dëshmojnë se gjatë muajit gusht, Kina dërgoj në SHBA 512 tonë metrikë magnete të përhershme me metale të rralla, shifër kjo që shënon një rënie prej 21 për qind krahasuar me korrikun dhe 13 për qind më pak në baza vjetore. Sipas Tomasz Nadrowski, menaxher i portofolit në Fondin për Mineralet Kritike Amvest Terraden në Nju Jork, para mbajtjes së samitit, Xi ka synuar të përdorë fuqinë monopoliste të vendit të tij mbi metalet strategjike për të siguruar një marrëveshje afatgjatë për armëpushimin tregtar me Uashingtonin. “Kina e ka këtë rubinet që mund ta hapë dhe ta mbyllë, duke përcaktuar rrjedhën e mineraleve kritike drejt SHBA-së dhe vendeve të tjera”, deklaroi ai gjatë një bisede për Radion Evropa e Lirë. Sipas tij, një shtrirje e armëpushimit tregtar për dy vjet do t'i kishte dhënë këtij mjeti presioni një peshë edhe më të madhe, duke e forcuar varësinë amerikane ndaj rrjeteve kineze të furnizimit. Nga ana e saj, administrata e presidentit Trump druhej se një marrëveshje dyvjeçare do të krijonte një klimë të rreme sigurie, ku “të gjithë [si prodhuesit komercialë, ashtu edhe ata të mbrojtjes] do të relaksoheshin dhe do të mendonin: ‘Nuk kemi nevojë të krijojmë kapacitete të reja’”, vëren Nadrowski. “SHBA-ja nuk mund ta përballojë varësinë nga pika strategjike të bllokimit për lëndët kyç për bazën e saj industriale dhe të mbrojtjes”, përfundon ai.