Kthimi i ligjit për Specialen: Një mundësi për transparencë, jo për bllokadë

Presidentja Justina Shiroka Pula ndodhet përballë një vendimi vendimtar deri të premten, më 23 tetor, lidhur me ligjin që synon ndryshimin e Dhomave të Specializuara. Ajo ka tri opsione në tavolinë: shpalljen e ligjit, kthimin e tij në Kuvend për rishqyrtim, ose mosveprimin, rast në të cilin ligji hyn në fuqi automatikisht pas skadimit të afatit. Ky akt legjislativ, ndër të tjera, parasheh kufizimin e juridiksionit të Gjykatës Speciale, transferimin e lëndëve të caktuara në gjyqësorin vendor dhe vënien e një tavani prej 15 vitesh burgim për dënimet maksimale. Në opinionin publik, debati është polarizuar gabimisht si një zgjedhje mes 'pro' dhe 'kundër'. Megjithatë, kthimi i ligjit në Kuvend nuk nënkupton zhbërjen e tij, por ofron një hapësirë të nevojshme për debat parlamentar dhe sqarime të detajuara nga ana e presidencës, elemente që kanë munguar që nga votimi i 6 tetorit. Kujtojmë se më 6 tetor, ligji mori mbështetjen unanime të 88 deputetëve. Nëse presidentja vendos ta kthejë, Kuvendi mund ta miratojë sërish me një shumicë të thjeshtë prej 61 votash. Duke pasur parasysh konsensusin e gjerë politik, kthimi i ligjit nuk duhet të interpretohet si një tentativë për ta ndaluar atë, por si një hap institucional për të siguruar legjitimitet dhe arsyetim të plotë juridik. Mbështetësit e shpalljes së menjëhershme argumentojnë se vonesat krijojnë pasiguri juridike për të paraburgosurit dhe familjet e tyre. Megjithatë, pikërisht ky konsensus i gjerë e bën rishqyrtimin një proces të sigurt, pasi katër javë diskutim nuk pritet të ndryshojnë qëndrimin e 88 deputetëve. Përkundrazi, ky proces do t'i shërbente forcimit të ligjit para çdo sfide të mundshme në gjykatë. Kthimi i këtij ligji do të sillte tri përfitime kryesore. Së pari, arsyetimin institucional, pasi dokumenti i presidentes do të shërbente si analiza e parë juridike për këto ndryshime. Së dyti, kohën e nevojshme; siç shpjegon Eugen Cakolli nga Instituti Demokratik i Kosovës, Komisioni për Legjislacion do të kishte katër javë në dispozicion për të dëgjuar ekspertët, Avokatin e Popullit dhe partnerët ndërkombëtarë. Së treti, mundësinë e korrigjimit. Ndonëse rregullorja aktuale e Kuvendit nuk e shtjellon detajisht procedurën e ndryshimeve pas vetos, ekspertët vlerësojnë se e drejta për rishqyrtim nënkupton natyrshëm edhe mundësinë për përmirësimin e dispozitave, duke e bërë procesin më të qartë dhe më të qëndrueshëm përballë standardeve ndërkombëtare.