Ekspertja amerikane: Kremlin po përdor energjinë si levë presioni ndaj Vuçiqit

Moska zyrtare mund t’i ofrojë presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq, sasi të mjaftueshme energjie për t'i dhënë mbështetje politike në momentet e tij më kritike, duke ruajtur njëkohësisht një instrument të fortë presioni. Kështu vlerëson Ivana Stradner, eksperte në Fondacionin për Mbrojtjen e Demokracive me seli në Uashington, në një prononcim për gazetarinë e huaj. Sipas saj, pas bisedës telefonike që kreu i shtetit serb pat me homologun rus, Vladimir Putin, më 26 shtator, strategjia e Kremlinit mbetet e pandryshuar dhe bazohet te taktika e njohur e karotës dhe e shkopit. “Nëse pushteti ndryshon, Putini përmes kësaj bisede, lë njëkohësisht derën e hapur për negociata me qeverinë e re”, shprehet ajo. Kontakti telefonik mes dy liderëve erdhi në një kohë kur udhëheqësi rus mbetet i izoluar në arenën ndërkombëtare për shkak të agresionit ushtarak në Ukrainë, konflikt ky që ka hyrë tashmë në vitin e pestë të tij dhe ka lënë Moskën nën sanksione të rënda. Pas një bisede që zgjati rreth një orë, presidenti serb u shpreh i sigurt se anekset e marrëveshjes dypalëshe për furnizimin me gaz do të vazhdojnë të jenë në fuqi. “Për Rusinë, energjia është një nga instrumentet kryesore të ndikimit politik, ndërsa marrëveshja energjetike mes Serbisë dhe Rusisë skadon javën e ardhshme”, nënvizon Stradner. Afati i përcaktuar i marrëveshjes afatshkurtër për gazin rus përfundon më 30 shtator, ndërkohë që Beogradi varet nga Moska për më shumë se 80 për qind të këtij burimi energjetik. Autoritetet serbe nuk kanë arritur të sigurojnë një kontratë afatgjatë që prej skadimit të marrëveshjes trevjeçare në verën e vitit 2025, duke bërë që Kremlini të vazhdojë vetëm shtyrjen e anekseve në periudha afatshkurtra. Përmes një postimi në rrjetet sociale, Vuçiq deklaroi se ka besim të plotë në zgjatjen e marrëveshjes duke filluar nga e hëna, çka sipas tij do t'i mundësojë Serbisë të ruajë një “çmim të mirë dhe të ulët të gazit”. Ai bëri të ditur se Beogradi paguan afërsisht 318 euro për një mijë metra kub gaz, krahasuar me çmimin aktual në tregjet ndërkombëtare që arrin në 868 euro për një mijë metra kub. Edhe pse Bashkimi Evropian i ka kërkuar vazhdimisht shtetit serb diversifikimin e rrugëve dhe burimeve të furnizimit me gaz, vendi vazhdon të shfaqë një varësi të theksuar ndaj Federatës Ruse, pavarësisht hapave të parë në këtë drejtim. Gjatë bisedës, siç njoftoi vetë presidenti serb, është diskutuar edhe çështja e Industrisë së Naftës së Serbisë (NIS), një situatë të cilën ai e cilësoi si “më të ndërlikuar”. Kompania NIS vazhdon të përballet me sanksionet e vendosura nga Shtetet e Bashkuara për shkak të pronësisë ruse mbi aksionet shumicë. Licenca e lëshuar nga Uashingtoni për operimin e saj është rinovuar periodikisht në bazë mujore, ndërsa ajo aktuale skadon po më 30 shtator. Ndërkohë, bisedimet mes kompanisë ruse Gazprom Neft dhe asaj hungareze MOL lidhur me shitjen e aksioneve kanë muaj që vazhdojnë, ndërsa mbetet e paqartë nëse do të arrihet një epilog para zhvillimit të zgjedhjeve në vend. Duke analizuar zhvillimet, analistja Ivana Stradner vlerëson se komunikimi mes dy presidentëve nuk mund të reduktohet thjesht në një protokoll zyrtar, pasi palët i kanë të qarta interesat e tyre në tavolinë. Ajo shtoi se Moska e shikon Beogradin si një aleat kyç që nuk i është bashkuar sanksioneve perëndimore, gjë që i ndihmon rusët t'i shmangen masave ndëshkuese, ndërsa nga ana tjetër Serbia kërkon mbështetjen e domosdoshme energjetike. Pavarësisht se theksi kryesor i bisedës mbetet te aspekti energjetik dhe jo domosdoshmërisht te një mesazh i gjerë gjeopolitik, ekspertja nuk përjashton përfshirjen e dimensionit të sigurisë, duke kujtuar bashkëpunimin afatgjatë mes strukturave të inteligjencës të të dyja vendeve.