Streha e të arratisurve në Ballkan: Si po i shmangen drejtësisë figurat e njohura përmes shtetësisë së dyfishtë

Pavarësisht se në letër ekzistojnë marrëveshje dypalëshe për ekstradimin, të cilat u nismuan rreth vitit 2010 për të parandaluar keqpërdorimin e shtetësisë së dyfishtë dhe arratisjen në shtetet fqinje me qëllim shmangien nga drejtësia, në praktikë këto mekanizma shpesh dështojnë të funksionojnë. Kufijtë e depërtueshëm dhe posedimi i dy shtetësive u kanë dhënë mundësi shumë personave në Ballkanin Perëndimor që t'i ikin gjykimit apo vuajtjes së dënimeve në vendet e tyre të origjinës. Një shembull konkret është ish-presidenti i Unionit Shtetëror të Serbisë dhe Malit të Zi, Svetozar Maroviq, i cili që nga 10 tetori është njeri i lirë pasi dënimi i tij për korrupsion në Mal të Zi ka arritur të parashkruhet. Ai ishte arratisur në Serbi pas vendimit gjyqësor të vitit 2016, ndërsa Beogradi refuzoi vazhdimisht ta ekstradonte, pavarësisht marrëveshjes ekzistuese ndërmjet Podgoricës dhe Beogradit për ekstradimin e ndërsjellë të personave të akuzuar për krim të organizuar, korrupsion dhe vepra të tjera të rënda. Duke komentuar këtë çështje, e drejta dhe praktika e deritanishme tregojnë ndikimin e fuqishëm të lidhjeve politike në vendimet për refuzimin e kërkesave nga shtetet fqinje. Profesoresha e pensionuar e së Drejtës nga Beogradi, Vesna Rakiq Vodineliq, ka theksuar se Maroviq ka qenë dashur të ekstradohet, duke dëshmuar se politika shpesh mbizotëron mbi ligjin. Përveç rasteve rajonale, rajoni i Ballkanit Perëndimor ka shërbyer si strehë edhe për të akuzuar dhe të dënuar nga vende të ndryshme anembanë globit, duke filluar nga Rumania e deri te Tajlanda. Problematika e marrëveshjeve dypalëshe qëndron edhe te fakti se ato nuk vlejnë për veprat penale të kryera para nënshkrimit të tyre, ndërsa në rastet specifike mes Serbisë dhe Bosnje e Hercegovinës, ato nuk përfshijnë as krimet e luftës. Kështu, pavarësisht fletarrestimit ndërkombëtar, ish-gjenerali i Ushtrisë së Republikës Sërpska, Novak Gjukiq, jeton i lirë në Beograd që nga viti 2014, kur u arratis pak para shpalljes së vendimit gjyqësor në Bosnje dhe Hercegovinë ku u dënua me 20 vjet burgim për vrasjen e 71 civilëve në vendin e njohur si Kapija, në Tuzllë. Beogradi refuzon ekstradimin e tij me arsyetimin se Gjukiq zotëron shtetësi serbe dhe se vendi nuk i ekstradon shtetasit e vet. Shtetësia e dyfishtë mbron nga ekstradimi edhe ish-pjesëtarë të tjerë të Ushtrisë dhe Policisë së Republikës Sërpska, si Tomisllav Kovaç, Mirko Vruçiniq dhe Dushko Kornjaça, të cilët kërkohen nga drejtësia e Bosnje dhe Hercegovinës për krime lufte por vazhdojnë të jetojnë të lirë në territorin e Serbisë. Një situatë e ngjashme vazhdon edhe me Millan Radoiçiqin, i cili tre vjet pasi mori përgjegjësinë për sulmin e armatosur ndaj Policisë së Kosovës në Banjskë, vazhdon të jetë i lirë në Serbi. Megjithëse Kosova ka lëshuar pesë fletarrestime ndaj tij përgjatë viteve të fundit, ndërsa Shtetet e Bashkuara dhe Britania e Madhe e kanë vënë nën sanksione për lidhje me krimin ndërkombëtar, ai u shfaq publikisht më 9 tetor në një tubim zgjedhor të partisë në pushtet të Aleksandar Vuçiqit. Përveç Radoiçiqit, në Serbi gëzojnë liri edhe persona të tjerë ndaj të cilëve drejtësia në Kosovë ka ngritur aktakuza për vepra të ndryshme penale, përfshirë edhe krime lufte. Disa prej këtyre personave janë tejet aktivë në jetën publike, ku merren me politikë, shkruajnë e promovojnë libra dhe shfaqen rregullisht nëpër media.