Kriza e brendshme në Iran thellohet: Rritja e kryengritjes së armatosur sfidon sigurinë e vendit

Provinca e gjerë dhe e trazuar e Sistan-Baluçistanit, e vendosur në juglindje të Iranit dhe përgjatë kufijve me Afganistanin dhe Pakistanin, është përfshirë nga një valë e re dhune gjatë javëve të fundit. Përleshjet e përditshme mes forcave të sigurisë iraniane dhe grupeve të armatosura kanë rikthyer në vëmendje konfliktin e vjetër me intensitet të ulët që karakterizon këtë rajon të varfër. Ekspertët vërejnë se militantët islamistë dhe grupet separatiste në këtë krahinë, ku banon pakica etnike e margjinalizuar e baluçëve, po koordinojnë gjithnjë e më shumë veprimet e tyre për të kundërshtuar pushtetin qendror. Ky aktivitet i shtuar po ngre pikëpyetje serioze për stabilitetin e brendshëm të vendit. Ky intensifikim i rebelimit vjen në një moment tejet delikat për Republikën Islamike, e cila tashmë ndodhet nën tension të lartë me Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin, teksa po bëhet gati për çdo skenar të mundshëm të operacioneve ushtarake të përmasave të mëdha nga ana e SHBA-së. “Sulmet e ripërtërira në Sistan-Baluçistan ndodhin ndërkohë që Teherani po përballet me një trysni të paprecedentë në rrafshin ushtarak dhe ekonomik”, thekson Hamidreza Azizi, analist i lartë për çështjet e Iranit pranë Grupit Ndërkombëtar të Krizave me seli në Bruksel. Ai shton se ajo që e shqetëson më shumë udhëheqjen iraniane është mundësia që këto vatra lokale të shndërrohen në një rrezik strategjik shumë më të gjerë. Gjatë periudhës së fundit, fraksionet e armatosura baluçe kanë marrë përsipër një sërë atentatesh të shpejta, shpërthimesh me bomba në akset rrugore dhe sulmesh me armë kundër strukturave kyçe, duke shënjestruar Trupat e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC), forcën paramilitare Basixh dhe efektivët e policisë vendase. Sipas raportimeve të mediave iraniane, më 14 tetor, një efektiv policie dhe një komandant lokal i forcave Basixh humbën jetën si pasojë e sulmeve të ndara në qytetin e Mehrestanit. Vetëm një ditë më parë, IRGC njoftoi se një nga ushtarakët e saj u vra gjatë përleshjeve të shkaktuara nga një tentativë për marrje pengjesh në Zahedan, kryeqytetin e provincës, ndërsa shkëmbime zjarri u regjistruan gjithashtu në qytetin Taftan. Si kundërpërgjigje ndaj kësaj situate kërcënuese, strukturat shtetërore kanë intensifikuar veprimet operacionale, duke ndërmarrë bastisje preventive ndaj celulave të dyshuara rebele në të gjithë territorin e provincës. Në kuadër të këtyre masave të ashpra, Irani ekzekutoi më 11 tetor një militant të njohur baluç, Omar Dorostaran, i cili ishte shpallur fajtor për rebelim të armatosur, lidhje me organizata terroriste dhe bashkëpunim në kryengritje. Nga ana e tij, zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme të Iranit, Esmaeil Baqaei, deklaroi më 12 tetor se “grupet terroriste” që veprojnë në rajon po zbatojnë skenarë të përgatitur nga Uashingtoni dhe Tel Avivi me qëllim destabilizimin e kufijve iranianë. Sipas analistit Azizi, autoritetet iraniane kanë frikë se aktorët e huaj mund të përdorin pakënaqësitë e hershme etnike dhe politike për të hapur fronta të reja luftimi brenda kufijve të vendit. Për këtë arsye, Teherani duket i vendosur të ndalojë çdo mundësi që këto probleme të vjetra të sigurisë të shndërrohen në pika të dobëta gjatë një konflikti të mundshëm. Sistan-Baluçistani, i cili përfaqëson provincën e dytë më të madhe të Iranit me një sipërfaqe të përafërt me atë të Sirisë, ka një rëndësi gjeostrategjike jetësore dhe mbetet tejet i ndjeshëm, pasi kufizohet me Afganistanin e drejtuar nga talebanët dhe me provincën fqinje të Baluçistanit në Pakistan, e cila gjithashtu përballet me dekada trazirash të armatosura.