Afati prej tetë ditësh: Çfarë peshon më rëndë për presidenten te vendimi për Dhomat e Specializuara?

Kreu i shtetit gjendet para një sfide që tejkalon thjesht dekretimin e një akti ligjor: a do të mbizotërojë zbatimi i Kushtetutës, apo pritshmëritë e subjekteve politike që mundësuan zgjidhjen e saj në krye të vendit? Paktit politik i datës 6 tetor i solli Kosovës një presidente të re, duke shmangur kështu një cikël të ri zgjedhor. Gjatë po asaj nate, Kuvendi i Kosovës votoi ndryshimet e propozuara në Ligjin për Dhomat e Specializuara. Këto dy zhvillime me ndikim të madh shtetëror u mbyllën brenda të njëjtës vorbull krize politike, ndërkohë që shmangia e zgjedhjeve nuk i ka fshirë pikëpyetjet rreth faturës së këtij kompromisi. Më 15 tetor, kryetarja e Kuvendit, Albulena Haxhiu, ia dorëzoi zyrtarisht aktin ligjor për shpallje presidentes Justina Shiroka-Pula, duke ia kaluar topin institucionit të Presidencës. Sipas nenit 80 të Kushtetutës, afati i përcaktuar prej tetë ditësh nis të ecë nga momenti i pranimit të ligjit. Kreu i shtetit ka mundësinë ta dekretojë atë ose ta kthejë mbrapsht në Kuvend vetëm një herë, duke paraqitur arsyet e veta. Nëse nuk ndërmerr asnjë prej këtyre veprimeve brenda afatit ligjor, ligji konsiderohet i shpallur edhe pa firmën e saj. Megjithatë, kjo nuk nënkupton hyrje të menjëhershme në fuqi, pasi kjo procedurë lidhet ngushtë me botimin në Gazetën Zyrtare dhe afatet e parapara ligjore. Për këtë arsye, çdo heshtje institucionale nuk do të kalonte pa pasoja, sepse edhe mungesa e veprimit prodhon efekte juridike dhe mbart përgjegjësi të qartë politike. Vendimi i shkallës së parë kundër Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit ka prekur një temë tejet të ndjeshme për opinionin publik. Gjykata i ka shpallur ata fajtorë për krime lufte, ndërsa procesi juridik po vazhdon përmes mjeteve të rregullta të ankimit. Emocioni dhe ndjeshmëria e publikut kërkojnë respektim maksimal, por ato nuk duhet të shërbejnë si mjet për të barazuar apo fshirë kufirin mes luftës së drejtë çlirimtare dhe përgjegjësisë penale të individëve. Fushata dhe lufta e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës ishin gurthemel i përpjekjeve të shqiptarëve për liri kundër dhunës dhe represionit të regjimit të Sllobodan Millosheviqit. Dënimi i mundshëm i individëve nuk përbën aspak gjykim ndaj popullit të Kosovës dhe as fajësi kolektive për luftëtarët e UÇK-së. Në të njëjtën kohë, respekti për luftën nuk nënkupton mbyllje sysh apo heshtje për vuajtjet e civilëve dhe kundërshtarëve politikë shqiptarë gjatë asaj periudhe. Vendosja e drejtësisë për viktimat dhe mbrojtja e integritetit të luftës çlirimtare mund të ecin paralelisht. Klasa politike ka detyrimin parësor ta ruajë këtë kufi, sidomos në periudha kur tensionet emocionale të publikut janë të larta. Partia Demokratike e Kosovës ka plot të drejtë të propozojë nisma ligjore dhe të kërkojë standarde për një gjykim të drejtë. Megjithatë, lidhja e saj e hershme politike me figurat e Thaçit dhe Veselit kërkon transparencë të plotë rreth qëllimeve reale dhe efekteve të këtij angazhimi. Qytetarët dhe publiku i gjerë meritojnë të kuptojnë nëse këto ndryshime sjellin një zgjidhje të mirëfilltë juridike apo thjesht një kundërpërgjigje politike ndaj aktgjykimit të gjykatës. Nga ana tjetër, Lëvizja Vetëvendosje mban gjithashtu përgjegjësi për qëndrimin dhe votën e saj. Edhe pse ulja e tensioneve dhe shmangia e zgjedhjeve të parakohshme mund të konsiderohen synime racionale, ato nuk e shkarkojnë partinë nga detyrimi për të sqaruar përmbajtjen e paktit dhe pasojat e tij. Përputhja kohore mes zgjedhjes së presidentes dhe miratimit të ndryshimeve ligjore nuk përbën provë të menjëhershme për një marrëveshje sekrete, por ajo kërkon domosdoshmërisht një shpjegim transparent për dinamikat politike mes akterëve. Në fund të fundit, qytetarët gëzojnë të drejtën legjitime të dinë se çfarë u bisedua në tavolinat e negocimit, çfarë u pranua dhe mbi çfarë bazë juridike u ngrit ky votim. Për më tepër, një tjetër aspekt shqetësues lidhet me deklaratat publike të Daut Haradinajt rreth natës së votimit. Gjatë një paraqitjeje televizive në emisionin “Rubikon” më 14 tetor, ai aludoi se deputetët nuk do të lejoheshin të linin sallën e Kuvendit pa incidente të rënda nëse ndryshimet nuk merrnin dritën jeshile. Edhe pse kjo mbetet deklaratë personale e tij dhe jo një provë se votëbesimi u diktua nga presione të drejtpërdrejta, pesha e saj kërkon një verifikim dhe sqarim të mirëfilltë institucional. A kishte organe kompetente që dispononin informacione për ndonjë rrezik të mundshëm ndaj deputetëve dhe çfarë dinin saktësisht strukturat e sigurisë?