Reforma e thellë në BE: Si po përgatitet blloku për zgjerimin me mbi 30 shtete dhe ndryshimi i rregullave të votimit

Sistemi i vendimmarrjes brenda Bashkimit Evropian bazohet në një ekuilibër të ndjeshëm institucional, por me synimin për t'u zgjeruar në një të ardhme të afërt me mbi 30 shtete anëtare, Komisioni Evropian ka hedhur në tavolinë një paketë reformash rrënjësore strukturore. Sistemi aktual i vendimmarrjes në BE mbështetet kryesisht në dy mekanizma kryesorë votimi brenda Këshillit të Bashkimit Evropian. I pari është Votimi me Shumicë të Kualifikuar (QMA), i cili përbën rregullin standard për rreth 80 për qind të legjislacionit dhe ndjek procedurën e zakonshme ligjvënëse. Që një vendim të marrë dritën jeshile, kërkohet e ashtuquajtura "shumicë e dyfishtë", që nënkupton mbështetjen e 55 për qind të shteteve anëtare (përkatësisht 15 nga 27 vende gjatë vitit 2026) dhe përfaqësimin e të paktën 65 për qind të popullsisë totale të BE-së. Metoda e dytë është parimi i njëzëshmërisë, i njohur ndryshe si e drejta e vetos, e cila mbetet e detyrueshme për çështje të ndjeshme ku shtetet anëtare ruajnë sovranitetin e tyre të plotë. Kjo kategori përfshin Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë (CFSP), çështjet tatimore, buxhetin e përgjithshëm të unionit, si dhe pranimin e anëtarëve të rinj. Për të shmangur një bllokim total të institucioneve përballë anëtarësimit të mundshëm të vendeve aspirante si Ukraina apo Mali i Zi, më 6 tetor, Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, dhe Komisionerja për Zgjerim, Marta Kos, bënë publike strategjinë zyrtare të titulluar "Përgatitja për një Bashkim Evropian të Zgjeruar". Paketa e re parashikon tri ndryshime thelbësore. E para është kalimi gradual te shumica e kualifikuar, duke anashkaluar njëzëshmërinë pa pasur nevojë të ndryshohen të gjitha traktatet, por përmes aktivizimit të klauzolave kalimtare. Kjo metodë do të aplikohej për politikën e jashtme jo-ushtarake, siç është vendosja e sanksioneve ndërkombëtare, luftën kundër evazionit fiskal, si dhe për vendimet e ndërmjetme në kuadër të negociatave të zgjerimit. Aktualisht, hapja e secilit nënkapitull kërkon pajtimin unanim të 27 vendeve anëtare, gjë që shpesh e pezullon procesin për shkak të mosmarrëveshjeve dypalëshe. Megjithatë, sqarohet se vendimi përfundimtar politik për anëtarësimin e plotë të një shteti do të vazhdojë të kërkojë njëzëshmëri. Reforma e dytë përfshin vendosjen e "klauzolave mbrojtëse institucionale" për anëtarët e rinj, me qëllim që shtetet aktuale të ndihen të sigurta ndaj rreziqeve të mundshme të degradimit demokratik. Strategjia e vitit 2026 parashikon një "periudhë prove" prej 15 vitesh. Në rast se ndonjë shtet i ri anëtar shkel parimet e sundimit të ligjit, BE-ja do të ketë fuqinë të ndërpresë financimet ose t'i heqë të drejtën e votës shumë më shpejt se përmes procedurës aktuale të nenit 7. Krahas kësaj, vendet e reja do të duhet të zotohen se nuk do të shfrytëzojnë të drejtën e vetos për të bllokuar valët e ardhshme të zgjerimit. Reforma e tretë synon zvogëlimin e përmasave të Komisionit Evropian. Për të garantuar efikasitet funksional me mbi 30 shtete anëtare, institucioni po rishqyrton idenë e reduktimit të numrit të komisionerëve, duke hequr dorë kështu nga praktika e deritanishme e një komisioneri për secilin vend anëtar. Megjithatë, këto nisma po ndeshen me pengesa serioze. Për të aktivizuar klauzolat kalimtare që heqin të drejtën e vetos, kërkohet miratimi unanim i krerëve të shteteve dhe qeverive brenda Këshillit Evropian. Disa kryeqytete evropiane shfaqen skeptike dhe druhen se do të humbasin fuqinë e tyre bllokuese, çka i bën hezitues ndaj këtyre ndryshimeve procedurale.