Skandani me pesticidet në Shqipëri: KLSH zbulon lejimin e lëndëve të rrezikshme për shëndetin në kundërshtim me BE-ja

Pesticide që janë rreptësisht të ndaluara për shkak të rreziqeve serioze që paraqesin për shëndetin e njeriut vijojnë të qarkullojnë lirisht në tregun shqiptar, në kundërshtim të hapur me direktivat e Bashkimit Evropian. Një raport zyrtar auditimi i Kontrollit të Lartë të Shtetit (KLSH) ka nxjerrë në pah se gjatë harkut kohor 2022–2024, periudhë kur Ministria e Bujqësisë drejtohej nga Anila Denaj, dhjetë lëndë kimike të ndaluara kanë vazhduar të shiten pa pengesë nëpër farmacitë bujqësore në vendin tonë. Sipas gjetjeve, dikasteri i bujqësisë nuk ka ndërmarrë hapat e nevojshëm për tërheqjen në kohë të këtyre produkteve për mbrojtjen e bimëve (PMB) nga tregu, duke lejuar kështu aplikimin e tyre në kulturat bujqësore para korrjes së frutave dhe perimeve. Përkundrazi, institucioni shtetëror u ka siguruar shtatë kompanive importuese mundësinë e shitjes së këtyre substancave tej afateve të përcaktuara zyrtarisht nga Komisioni Evropian (KE). Zvarritja e afateve të largimit nga qarkullimi është dokumentuar qartë përmes listave të publikuara nga vetë Ministria e Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural (MBZHR). Për shembull, pesticidi Spinetoram, sipas dokumenteve të muajit maj, figuronte me afat vlefshmërie deri më 30 qershor 2025, ndërkohë që BE-ja kishte vendosur si datë fundore 30 prillin 2024. Në mënyrë të ngjashme, preparati Dimethomorph rezultonte i vlefshëm deri më 30 prill 2025, ndonëse afati i përcaktuar nga BE-ja skadonte një vit më parë, më 30 prill 2024. Një tjetër rast është ai i substancës Metaflumizone, e cila kishte afat përdorimi deri më 31 dhjetor 2025, pavarësisht se Komisioni Evropian kishte caktuar datën 31 dhjetor 2024. Ky produkt ka qenë pjesë edhe e Listës nr. 1 të publikuar nga MBZHR-ja në shkurt të vitit 2025. Gjithashtu, të dhënat zyrtare tregojnë se pesticidi Clofentezine, i listuar në dhjetor 2023, kishte afat vlefshmërie deri më 11 maj 2024, ndërkohë që afati i Bashkimit Evropian kishte përfunduar qysh më 11 nëntor 2023. KLSH ka konstatuar gjithashtu mungesë totale të një strategjie efektive për menaxhimin dhe mbikëqyrjen e këtyre pesticideve të rrezikshme. Kjo boshllëk rregullator krijon terren të favorshëm për përdorimin e pakontrolluar të lëndëve toksike, të cilat tregtohen kryesisht për të mbrojtur fitimet e kompanive importuese. Në listat zyrtare që përmbajnë produktet e përjashtuara nga BE-ja, mungojnë detajet se si do të zbatohet ky proces, cila strukturë mban përgjegjësi dhe si do të monitorohet zbatimi në terren, duke lënë gjithçka jashtë çdo kontrolli institucional. Pas publikimit të këtyre gjetjeve shqetësuese, Ministria e Bujqësisë on ka hequr çdo përgjegjësi nga vetja, duke argumentuar se nuk është ajo struktura kompetente për menaxhimin e PMB-ve, por se kjo detyrë i takon Autoritetit Kombëtar të Ushqimit (AKU) dhe agjencive të tjera. Megjithatë, ekspertët vlerësojnë se përmes lejimit të tregtimit të këtyre substancave tej afateve evropiane, Ministria e Bujqësisë ka favorizuar hapur interesat financiare të bizneseve të importit, duke i mbrojtur ato nga dëmet ekonomike që do të shkaktonte tërheqja e menjëhershme e mallit. Ky favorizim bie rëndë mbi shpatullat e fermerëve shqiptarë. Prodhimet bujqësore të trajtuara me pesticide të ndaluara në Bashkimin Evropian rrezikojnë të bllokohen, refuzohen dhe të asgjësohen në pikat doganore të eksportit, duke u shkaktuar kështu prodhuesve vendas dëme të konsiderueshme ekonomike.