Kur shkëlqimi artificial mbulon dijen: Kriza e vlerave në shoqërinë moderne

Jemi dëshmitarë të një epoke të çuditshme, ku standardet morale dhe shoqërore janë përmbysur, ndërsa askush nuk po ngutet për t'i vendosur sërish në binarët e duhur. Në njërën anë qëndron mësuesi, i cili me vite të tëra sakrifice dhe me duar që kanë shfletuar mijëra faqe librash, përpiqet të ndriçojë mendjet e brezave të rinj. Në anën tjetër gjendet një shfaqje kalimtare prej tri minutash, e ndërtuar mbi disa fjalë boshe, pamje provokuese dhe një zhurmë mediatike që brenda një nate fitojë më shumë se puna njëvjeçare e një edukatori. Dhe për habi, opinioni publik duartroket. Jo domosdoshmërisht për artin apo talentin e vërtetë, por shpesh për atë që serviret si sukses i çastit përmes ekraneve. Mësuesi përkushtohet të formësojë njeriun, ndërkohë që industria e sipërfaqësisë tregton spektaklin. Tregu ka gjetur një tarifë për çdo çast kalimtar, por shoqëria ende nuk ka mësuar t'i vërë çmimin e merituar njeriut të vërtetë. Kjo shënon edhe fillimin e krizës sonë të thellë intelektuale. Nuk bëhet fjalë thjesht për aspektin financiar, pasi paraja në vetvete nuk është burimi i së keqes, as muzika, as skena dhe as artistët që vërtet e meritojnë duartrokitjen e publikut. Tragjedia lind atëherë kur kriteri i suksesit shkëputet nga ndërgjegjja dhe përgjegjësia, kur fama nuk kërkon më substancë dhe pamja e jashtme kthehet në argumentin kryesor të një bote që duket se është lodhur nga mendimi kritik. Kështu, tri minuta shfaqje banale mjaftojnë për të ngritur një idhull të rremë, ndërkohë që tri dekada përkushtim mund të mos mjaftojnë që një mësues të marrë vendin që i takon. Libri mbetet në heshtje, klasa vijon mësimin, ndërsa mësuesi hyn çdo mëngjes në klasë për të ndërtuar të ardhmen kombëtare, pa e ditur nëse shoqëria do t'ia vlerësojë ndonjëherë madhështinë e punës. Ndërkohë, tregu prodhon fytyra të reja dhe yje që ngrihen kaq shpejt sa askush nuk ndalet të pyesë se çfarë mbartin brenda shpirtit të tyre. Kemi rënë në grackën e ngatërrimit mes ndriçimit skenik dhe dritës së vërtetë. Një projektor mund ta ndriçojë një ambient, por jo një mendje, ashtu si një duartrokitje e zhurmshme mund ta ngrejë dikë mbi të tjerët, por nuk mund t'i jepet thellësi shpirtërore. Një milion klikime në internet mund t'i sjellin dikujt famë të menjëhershme, por ato nuk e shndërrojnë automatikisht atë në një aset kulturor. Jo çdo emër që jehojnë megafonët përbën një zë të vërtetë të kulturës, dhe jo çdo individ që paguhet majmë i sjell dobi reale shoqërisë. Kemi hyrë në kohën kur profesioni ngatërrohet me famën, aftësia profesionale me reklamën e paguar, ndërsa vlera e vërtetë me çmimin e tregut. Në këtë panair të madh të vëmendjes, pedagogu dhe mësuesi detyrohen të dëshmojnë përditë arsyen e ekzistencës së tyre, ndërsa mediokritetit i mjaftuje vetëm një paraqitje e shkurtër për t'u shpallur fitues. Megjithatë, asnjë shoqëri nuk mund të mbijetojë gjatë duke u ushqyer vetëm me pamje vizuale dhe duke anashkaluar përmbajtjen. Ajo mund të argëtohet përkohësisht, por e ardhmja nuk ndërtohet vetëm mbi argëtim. Mund të krijohen mijëra yje kalimtarë, por pa arsimin e duhur, shoqëria nuk do të jetë në gjendje as t'i kuptojë, as t'i gjykojë dhe as t'i ndajë ata që vërtet ndriçojnë nga ata që thjesht shkëlqejnë artificialisht. Dhe pas gjithë kësaj, pason vala e ankesave: përse po lulëzon injoranca, përse po zbehet kultura, përse të rinjtë po largohen nga leximi dhe përse mendimi i thellë po shndërrohet në një dukuri të rrallë? Përgjigjja nuk kërkohet në traktate të komplikuara filozofike, pasi ajo qëndron hapur para nesh, pikërisht te mënyra se si e orientojmë vëmendjen, si e përkufizojmë suksesin dhe si i shpërblejmë ata që lënë gjurmë në jetën tonë. Injoranca nuk arrin triumfin vetëm kur njerëzit nuk zotërojnë njohuri, por edhe kur vetë shoqëria ndalon së respektuari dijen. Për këtë arsye, një mësues i anashkaluar nuk është thjesht një punonjës i keqpaguar, por është alarmi se një shoqëri po rrezikon të humbasë themelet e saj më të sigurta, në çastin kur edukimi trajtohet si shpenzim i panevojshëm, ndërsa banaliteti shihet si investim.