Rrënjët e një fëmijërie: Si dukej jeta e thjeshtë dhe puna në tokë në Preshevën e shekullit XX

Të hedhësh dritë mbi fëmijërinë do të thotë të kthehesh pas në kohë, në një periudhë që mund të jetë shuar fizikisht, por që vazhdon të marrë frymë fuqishëm brenda kujtesës sonë. Për mua, vitet e rritjes në Preshevë gjatë gjysmës së dytë të shekullit XX nuk përbëjnë thjesht një nostalgji vetjake. Ato dëshmojnë historinë e përbashkët të një brezi, të vatrës familjare, të lagjes dhe të një shoqërie që mbijetonte në kushte dukshëm më modeste se sot, por që ruante një lidhje të pathyeshme me tokën, djersën e ballit, familjen dhe komunitetin. Në atë periudhë, shtylla kurrizore e ekonomisë për shumicën e familjeve ishte bujqësia. Puna në arë nuk ishte thjesht një detyrim profesional, por një stil jetese, furnizuesi kryesor i sofrës, burim të ardhurash dhe një akademi e vërtetë jetësore për më të vegjlit. Ne, fëmijët e atyre viteve, i kishim mësuar brazdat e arës shumë më parë se germat e abetares. Që në hapat e parë të fëmijërisë, ne bëheshim pjesë e angazhimeve familjare. Pranvera shënonte kohën e përgatitjes së dheut dhe mbjelljes së kulturave, ndërsa stina e nxehtë e verës dhe vjeshta sillnin vrullin e korrjeve, mbledhjes dhe përpunimit të bereqetit. Ndër fushat tona mbilleshin gruri, misri, duhani dhe lloje të tjera të bimëve bujqësore. Gruri qëndronte në krye të këtyre kulturave, duke garantuar pjesën dërrmuese të bukës së përditshme për shtëpinë. Edhe misri mbante një peshë të jashtëzakonshme, si për nevojat e familjes, ashtu edhe për ushqimin e blegtorisë. Në atë kohë, mënyra e prodhimit ishte krejtësisht ndryshe nga realiteti i sotëm. Mekanizimi ishte luks i kufizuar, ndaj shumica e punëve të rënda kryheshin me krahë ose me mjete tradicionale. Për rrjedhojë, çdo pjesëtar i familjes kishte detyrat e veta të përcaktuara. Fëmijët krah për krah me prindërit e tyre nuk e vlerësonin këtë si një zgjedhje të rëndë, por si një rrjedhë të natyrshme të jetës shtëpiake. Korrja e drithërave përbënte një prej ngjarjeve më të rëndësishme të vitit. Porsa gruri arrinte pjekjen e plotë, të gjithë anëtarët e familjes mobilizoheshin në terren. Puna niste që në agim dhe shtrihej përgjatë gjithë ditës, ndërsa fushat gjallëroheshin nga prania e njerëzve, kafshëve të barrës dhe mjeteve të punës. Për mendjen e një fëmije, kjo shfaqej si një univers më vete. Aroma e grurit të korrur, retë e pluhurit mbi arë, rrezet e forta të diellit veror, zhurma e pandërprerë e kosave dhe lodhja e ëmbël në perëndim të diellit mbeten mbresa të pashlyeshme. Gruri mbartte kuptimin e mbijetesës dhe sigurisë familjare. Pas fazës së korrjes, pasonte shirja dhe më pas depozitimi i kujdesshëm i drithit. Një sasi shkonte për konsum të brendshëm, ndërsa pjesa tjetër destinohej për shitje ose shkëmbim. Në një mjedis ku paraja qarkullonte me vështirësi dhe ishte e pakët krahasuar me sot, prodhimi vendor kishte vlerë të pallogaritshme. Misri luante po ashtu një rol vendimtar në ekonominë e familjeve në Preshevë. Ai shërbente njëkohësisht për ushqim njerëzish dhe kafshësh. Për këtë arsye, çdo fazë e kultivimit të tij bënte pjesë në ciklin e pandërprerë të punëve bujqësore vjetore. Në ato dekada, familja funksiononte kryesisht si një qelizë e mirëfilltë prodhuese. Ajo siguronte vetë pjesën më të madhe të kalorive që konsumonte. Kjo autonomi e vogël ekonomike e linte familjen më pak të ekspozuar ndaj tregut dhe varësisë monetare. Në kujtesën e brezit tonë, duhani zë një hapësirë krejt të veçantë. Gati çdo familje që zotëronte tokë i ishte përkushtuar në një formë a në një tjetër kultivimit të kësaj bime. Ky angazhim nuk ishte rastësor, pasi duhani përfaqësonte një burim jetik ekonomik për Preshevën dhe mbarë Luginën. Dokumentet historike dëshmojnë se ky sektor bujqësor lulëzoi sidomos gjatë viteve 1960; konkretisht, në vitin 1964 Presheva u rendit ndër komunat me prodhimtarinë më të lartë të duhanit për banor bujqësor brenda Serbisë, duke dëshmuar gjallërinë e qendrave të saj të grumbullimit.