Në kujtim të mjeshtrit të madh: Një dekadë pa Gjelosh Gjokajn, ikonën e artit shqiptar dhe evropian

Ka mëngjese shtatori që mbartin një dritë ndryshe, të zbehur nga pesha e kujtimeve. Kur dielli ngrihet në horizont dhe rutina e përditshme merr jetë, në ndërgjegjen tonë mbetet një prani e heshtur që nuk shlyhet kurrë. Disa data tejkalojnë thjesht numrat e kalendarit; ato shërbejnë si ura shpirtërore për t'u kthyer te personalitetet që koha nuk ka mundur t'i zbehë. Për shumë prej nesh, një datë e tillë është pikërisht 25 shtatori. E diela e 25 shtatorit të vitit 2016 solli lajmin e rëndë se kishte pushuar së rrahuri zemra e atdhetarit, piktorit të shquar, akademikut dhe shqiptarit të madh, Gjelosh Gjokaj, në dhjetëvjetorin e ndarjes së tij nga jeta. Ishte nga ato goditje të papritura që truri refuzon t'i pranojë në sekondat e para. Njeriu instinktivisht përpiqet ta largojë të vrtetën e hidhur, sikur vetë fjala vdekje të mos kishte guximin të prekte dikë që vazhdon të ndihet kaq i gjallë në kujtesë. I lindur më 25 korrik 1933 në fshatin Milesh të Malësisë së Tuzit, Gjelosh Gjokaj mbartte me vete shpirtin e një treve të pasur me histori, dhimbje dhe traditë. Këto rrënjë të thella fëmijërie ai i shndërroi më vonë në një univers të pasur artistik, të cilin e solli pa hezitim para publikut. Akademiku ishte anëtar i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës dhe një nga përfaqësuesit më të spikatur të artit pamor shqiptar në arenën evropiane. Si ish-profesor universitar në Prishtinë, ku i lindi muza krijuese, ai u pagëzua merituar si “babai i artit grafik”. Rrugëtimi i tij jetësor dhe krijues u shtri gjithashtu në Itali, ku jetoi për 15 vjet në Romë, dhe në Gjermani, ku kaloi plot 25 vjet. Megjithatë, një artist i vërtetë nuk matet vetëm me kufijtë e datëlindjes apo të ikjes, por me krijimtarinë që lë pas si dëshmi e përjetësisë. Dhe Gjelosh Gjokaj la një trashëgimi të jashtëzakonshme. Në vitin 1983, ai u vendos në qytetin gjerman të Augsburgut. Edhe pse u largua fizikisht nga vendlindja, shpirti i tij mbeti i lidhur ngushtë me të. Njeriu mund të ndryshojë vendndodhjen, por është e pamundur të shkëputet nga rrënjët e tij. Mileshi mbeti përherë djepi i shpirtit të tij. Në Augsburg, i cili u bë streha e jetës dhe punës së tij, Gjokaj realizoi një opus mbresëlënës prej mbi 50 ekspozitash individuale dhe 80 të tjera kolektive. Megjithatë, burimi kryesor i frymëzimit të tij mbeti gjithmonë malli dhe kujtesa për vendlindjen. Në këtë udhëtim mes dy botëve, ai nuk ishte thjesht një krijues shqiptar që veproi në Romë e Gjermani, por një ambasador i kujtesës që e përktheu atë në gjuhën universale të artit. Ngjyrat nuk njohin kufij apo autorësi; ato u përkasin të gjithëve, ashtu si edhe arti i mirëfilltë. Në këtë universalitet qëndron edhe madhështia e tij: ai nuk u kufizua kurrë brenda mureve të një vendi të vetëm, por e mori Shqipërinë e tij me vete dhe e la të fliste përmes gjuhës universale të pikturës. Kujtimi i takimit tim me Gjelosh Gjokajn mbetet i freskët dhe i gjallë edhe sot e kësaj dite. Ka njerëz që hyjnë e dalin nga jeta jonë pa lënë gjurmë, por ka edhe të tjerë që, vite me radhë, të vijnë ndërmend me zërin, buzëqeshjen, qëndrimin dhe ndjesinë e veçantë që kanë përcjellë. Gjokaj i përkiste kategorisë së dytë. Takimi me të ishte i mbushur me ngrohtësi njerëzore. Pranë tij ndieje peshën e kulturës prej akademiku, por edhe thjeshtësinë e kulluar të një njeriu që nuk kishte nevojë të mburrej për madhështinë e tij. Ai ishte komunikues, i afruar dhe tejet i kulturuar. Në thelb të qenies së tij fshihej një ngrohtësi e rrallë, e cila buronte jo nga fjalët e mëdha, por nga mënyra e kujdesshme se si dëgjonte dhe bisedonte me të tjerët. Ndoshta madhështia e vërtetë e një njeriu nuk matet me titujt zyrtarë, por me ndjenjën e mirë që u fal atyre që e rrethojnë. Pranë Gjeloshit ndiheshe gjithmonë mirë. Sot, ndërsa kujtojmë dekadën e largimit të tij, të krijohet përshtypja se ai ende gjendet aty, duke qëndruar me qetësi përballë një pikture të re.