Fat i paqartë i Gjykatës Speciale pas votimit në Kuvend dhe fërkimeve të hapura me Brukselin

Miratimi i nismës ligjore shënoi një sukses të dukshëm në rrafshin politik për mbështetësit e këtyre ndryshimeve, por kjo nuk përkthehet domosdoshmërisht në një fitore nga pikëpamja juridike. Para se dispozitat e reja të prodhojnë efekte reale mbi dënimet dhe gjykimet që zhvillohen në Hagë, ky proces rrezikon të përplaset me institucionin e Presidentes, Gjykatën Kushtetuese dhe vetë arkitekturën ndërkombëtare mbi të cilën u themelua Gjykata Speciale. Kuvendi i Kosovës i dha dritën jeshile më 6 tetor 2026, me 88 vota pro dhe pa asnjë votë kundër apo abstenim, Projektligjit për amandamentimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar. Edhe pse ky votim i dha fund përballjes së menjëhershme në sallën e Kuvendit, ai ngriti një dilemë shumë më të ndërlikuar: a ka fuqi një ligj i rëndomtë i Kuvendit të transformojë rrënjësisht një entitet që mbështetet mbi një pakt ndërkombëtar dhe mbi një dispozitë kushtetuese të veçantë? Vëmendja u zhvendos menjëherë te reagimi i Bashkimit Evropian, i cili vetëm një ditë më pas paralajmëroi se këto ndryshime bien ndesh hapur me detyrimet ndërkombëtare të vendit. Brukseli kërkoi me insistim ruajtjen e mandatit dhe autonomisë së Dhomave të Specializuara, duke e transferuar këtë debat nga arena e politikës vendase te fusha e marrëdhënieve me aleatët ndërkombëtarë. Ndryshimet e propozuara synojnë reduktimin e juridiksionit të Speciales, vendosjen e një tavan-dënimi prej 15 vjetësh, mundësinë e vuajtjes së dënimeve brenda territorit të Kosovës, si dhe futjen e mekanizmit të faljes presidenciale. Projektligji parashikonte gjithashtu kalimin e lëndëve që dalin jashtë mandatit të ri te gjykatat vendore, si dhe përfshirjen e Gjykatës Supreme të Kosovës në faza të caktuara të procedurave ligjore. Parimet kalimtare kishin për qëllim që kufizimi prej 15 vjetësh, mbajtja e dënimit brenda vendit dhe e drejta e faljes të shtriheshin edhe te personat që janë dënuar tashmë apo që ndodhen në proces gjyqësor. Megjithatë, përpara çdo vlerësimi përfundimtar, mbetet thelbësore analizimi i tekstit zyrtar që mori mbështetjen e 88 deputetëve, pasi ndryshimet e bëra përgjatë seancës mund të kenë sjellë modifikime nga propozimi i hershëm. Rëndësia e qëndrimit të BE-së buron nga fakti se Specialja nuk u themelua vetëm përmes Ligjit nr. 05/L-053 të vitit 2015. Ajo mbështetet në tri shtylla kryesore: marrëveshjen ndërkombëtare të vitit 2014 mes Kosovës dhe Bashkimit Evropian, nenin 162 të Kushtetutës dhe ligjin e posaçëm të po atij viti. Kjo e dallon këtë institucion nga agjencitë e tjera vendase, të cilat Kuvendi mund t'i riorganizojë thjesht përmes ndryshimit të një ligji të zakonshëm. Kushtetuta e Kosovës garanton epërsinë e marrëveshjeve ndërkombëtare të ratifikuara mbi aktet e tjera ligjore. Për rrjedhojë, nëse këto ndryshime cenojnë paktin Kosovë–BE apo nenin kushtetues 162, votimi i thjeshtë parlamentar nuk mjafton për të anashkaluar këtë ngërç. Ky është boshti i kundërshtimit nga Brukseli: sipas tyre, Kosova nuk po ndryshon vetëm një akt të brendshëm, por po cenon zotimet e marra në rrafshin ndërkombëtar. Nga ana e tyre, Dhomat e Specializuara bënë të ditur se nuk janë pyetur fare rreth këtyre ndryshimeve. Ato nuk kanë shfaqur ende një qëndrim përfundimtar juridik, por kanë riafirmuar angazhimin e tyre për të çuar para procese të drejta, të paanshme dhe të sigurta. Përplasja më e fortë juridike mbetet çështja e vendit ku do të shlyhen dënimet. Paketa e miratuar synon që dënimet të ekzekutohen në Kosovë, ndërkohë që neni 162 i Kushtetutës u njeh Dhomave autoritetin për t'i dërguar të dënuarit jashtë vendit. Edhe marrëveshja e vitit 2014 përcakton qartë se vendimet përfundimtare duhet të zbatohen jashtë kufijve të Kosovës, ndërsa legjislacioni aktual ia beson caktimin e shtetit pritës autoritetit përkatës.