Preshevë, nikoqire e elitës akademike: Konferencë ndërkombëtare për vlerësimin e huaj të trashëgimisë shqiptare

Lugina e Preshevës do të shndërrohet në epiqendrën e një ngjarjeje të shquar shkencore dhe kulturore, ku emra të njohur të albanologjisë nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut, Zvicra dhe trojet e tjera do të bashkohen. Qëllimi kryesor i këtij takimi është analizimi i kontributit të hulumtuesve ndërkombëtarë në zbardhjen, dokumentimin dhe pasqyrimin e historisë, gjuhës, kulturës dhe identitetit tonë kombëtar. Kjo ngjarje madhore shkencore, e titulluar “Studiues të huaj për shqiptarët e Luginës së Preshevës dhe viseve të tjera shqiptare”, është planifikuar të zhvillohet më 24 dhe 25 tetor 2026. Takimi do të mbahet në fshatin Samolicë, saktësisht në mjediset e sallës së konferencave të hotel-restorantit “Bici”, përgjatë rrugës së vjetër që lidh Preshevën me Bujanocin, ndërsa faza hapëse e punimeve do të nisë të shtunën, më 24 tetor, duke filluar nga ora 11:00. Iniciativa për këtë organizim vjen nga Shoqata për Trashëgimi dhe Krijimtari Kulturore e Luginës së Preshevës, me bazë në Preshevë. Ndërkaq, mbështetja financiare për mbarëvajtjen e këtij projekti është siguruar nga Ministria e Kulturës dhe Turizmit e Republikës së Kosovës, duke dëshmuar vëmendjen ndaj këtij rajoni. Agjenda e kësaj konference pasqyron një angazhim të gjerë multidisiplinor, duke përfshirë fusha shkencore si arkeologjia, historia, gjuhësia, etnologjia, folklori, letërsia dhe trashëgimia shpirtërore e materiale, çka e shndërron atë në një platformë mbarëkombëtare. Mes pjesëmarrësve të spikatur në këtë tryezë akademike spikatin personalitete të shquara si Akademik Adem Bunguri, Akademik Hamit Kaba, prof. dr. Agron Xhagolli, prof. dr. Drita Halimi-Statovci, prof. dr. Isak Shema, prof. dr. Izaim Murtezani, dr. sc. Shpëtim Memishi, si dhe prof. dr. Vebi Bexheti, të shoqëruar nga dhjetëra hulumtues të tjerë nga mbarë hapësira shqiptare dhe diaspora. Kumtesat e përgatitura përfshijnë një gamë të gjerë temash, duke filluar nga zbulimet arkeologjike dhe monumentet e lashtësisë, e deri te trajektorja e historisë kombëtare, çështja e Kosovës në optikën e të huajve, prania e shqiptarëve në Ukrainë, si dhe portretet e personaliteteve ndërkombëtare që kanë lënë gjurmë në historiografinë tonë. Një hapësirë e konsiderueshme e këtij simpoziumi do t'i dedikohet fushës së albanologjisë dhe studimeve filologjike. Diskutimet do të përqendrohen te jeta dhe vepra e figurave të shquara botërore të kësaj fushe, ku veçohen emra si Petar Skok, Maximilian Lambertz dhe Auguste Dozon. Programi përmban gjithashtu analiza mbi ndikimin francez në albanologji, pikëpamjet e Skokut për gjuhën tonë, toponiminë e rajonit të Shkupit, idiomën e shqiptarëve vendas, si dhe kontributin e albanologëve të huaj në pasurimin e studimeve folklorike dhe arbëreshe. Po ashtu, vëmendje e i do t'i kushtohet etnografisë dhe traditës popullore, duke sjellë në vëmendje hulumtimet e huaja rreth këngëve të epikës legjendare, rasteve të kalimit në ciklin e jetës, etnokulturës dhe trashëgimisë muzikore. Një prej sesioneve më domethënëse do të fokusohet ekskluzivisht te Lugina e Preshevës dhe mënyra se si banorët e saj janë pasqyruar ndër shekuj në literaturën e studiuesve ndërkombëtarë. Në këtë kuadër, Dr. Sc. Shpëtim Memishi do të referojë mbi trajtimin e shqiptarëve të Luginës në optikën e hulumtuesve Ulf Brunnbauer dhe Wouter Torbeyns. Nga ana e tij, Xhemaledin Salihu do të paraqesë një kumtesë me karakter kritik ndaj autorëve serbë, konkretisht vëllezërve Petroviq, lidhur me botimet e tyre për Preshevën. Gjatë këtij sesioni do të trajtohet gjithashtu qasja e Geert-Hinrich Ahrens ndaj Luginës, si dhe tema që ndërlidhen me letërsinë dhe figurat tona në sytë e botës së jashtme.