Kriza energjetike: Eksportet e naftës në Lindjen e Mesme shënojnë kulmin, por rafineritë paralizojnë tregun global

Pavarësisht tensioneve dhe sulmeve të vazhdueshme rajonale, dërgesat e naftës së papërpunuar nga Lindja e Mesme regjistruan në muajin shtator kuotën më të lartë prej nisjes së konfliktit me Iranin. Të dhënat nga sektori i transportit detar dhe tregjet e energjisë dëshmojnë një zgjerim të furnizimeve, ndonëse incidentet dhe goditjet iraniane ndaj mjeteve lundruese në Ngushticën e Hormuzit mbeten prezente. Megjithatë, kjo hov në eksporte nuk ka arritur të qetësojë situatën sa i takon disponueshmërisë së derivateve të naftës. Mundësitë e kufizuara të përpunimit në rafineri vazhdojnë të ushtrojnë trysni të rëndë mbi bursat ndërkombëtare, duke nxitur një valë të re shtrenjtimi të çmimit të dizelit në shkallë globale. Statistikat e bëra publike nga Bashkimi Evropian më 1 tetor konfirmojnë se tarifat e dizelit në pikat e karburantit kanë prekur shifra rekord. Një tendencë e ngjashme rritëse është vënë re edhe në Shtetet e Bashkuara, pavarësisht faktit se dërgesat e lëndës së parë nga eksportuesit kanë shënuar rimëkëmbje. “Nga Gjiri i Lindjes së Mesme po eksportohet më shumë naftë sesa pritej. Vetëm disa muaj më parë, shumëkush mendonte se një nivel i tillë eksportesh nuk do të ishte i mundur”, deklaroi Richard Meade, kryeredaktor i Lloyd’s List, në kuadër të një konference online të mbajtur më 1 tetor. Sipas shifrave nga Lloyd’s List, fluksi i cisternave me naftë të papërpunuar që kapërcejnë Ngushticën e Hormuzit ka shfaqur rritje të vazhdueshme që nga mesi i korrikut. Ky zhvillim pasoi një tkurrje drastike të qarkullimit detar, periudhë kjo që përkoi me dështimin e memorandumit të mirëkuptimit ndërmjet Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, nismë që kishte për qëllim ndalimin e armiqësive në këtë konflikt që tashmë ka hyrë në muajin e tetë. Institucioni financiar JPMorgan llogariti se shitjet jashtë vendit të naftës nga Lindja e Mesme arritën në shtator në 98 për qind të vëllimit të periudhës para luftës, duke e cilësuar këtë ecuri si “një rimëkëmbje të jashtëzakonshme për një rajon që vazhdon të jetë në luftë”. Nga ana e saj, agjencia e analizave të tregut Kpler bëri të ditur se vëllimi i naftës së eksportuar nga Arabia Saudite është barazuar me mesataren e regjistruar gjatë vitit 2025. Ndërkohë, ndërmarrja e inteligjencës detare Windward raportoi se terminalet saudite kanë realizuar ngarkimin e një sasie nafte katër herë më të madhe krahasuar me muajin gusht. Pavarësisht këtij hovi të ndjeshëm, shifrat mbeten ende rreth 40 për qind më të ulëta në raport me muajin janar. Në themel të këtij rikthimi të eksporteve qëndrojnë disa mekanizma alternativë: funksionimi i naftësjellësit Lindje-Perëndim të Arabisë Saudite, transporti përmes anijeve ndërmjetëse dhe transbordimi i karburantit nga një mjet lundrues tek tjetri, si dhe gatishmëria e operatorëve ekonomikë për të përballuar rreziqe më të larta. Ky tubacion saudit transporton naftën e papërpunuar drejt portit Yanbu në Detin e Kuq, duke anashkaluar në këtë mënyrë Ngushticën e Hormuzit. Megjithëse ai pësoi dëmtime më 10 shtator si pasojë e një sulmi nga militantët Huthi, të cilët gëzojnë mbështetjen e Teheranit, dërgesat e mëvonshme nga Yanbu dëshmuan se infrastruktura kishte rifituar të paktën një pjesë të kapaciteteve të dëmtuara. Edhe Emiratet e Bashkuara Arabe kanë vënë në zbatim një strategji të ngjashme, duke vënë në punë tubacionin e tyre drejt portit Fujairah në Gjirin e Omanit. Ndonëse ky aks ka qenë gjithashtu shënjestër e goditjeve iraniane, ai mbetet një rrugë shumë më e sigurt dhe më pak e ekspozuar ndaj rrezikut krahasuar me kalimin përmes Ngushticës së Hormuzit. Për më tepër, një tjetër metodë e shfrytëzuar për të dërguar naftën në tregje është angazhimi i anijeve me përmasa më të vogla, të cilat lundrojnë përgjatë brigjeve të Omanit nën mbrojtjen e korridoreve të patrulluara nga Marina e Shteteve të Bashkuara. Këto mjete detare, që zakonisht lëvizin në formacione të grupuara, kryejnë më pas transferimin e ngarkesës në cisterna gjigante brenda ujërave më të mbrojtura të Gjirit të Omanit. Në këtë linjë, raportohet se edhe kompanitë e përpunimit të naftës në Indi kanë nisur të kontraktojnë cisterna për të përshkuar pa ndërmjetës këtë itinerar.