Nevoja strategjike: Pse Kosova duhet të riorientojë kahjen drejt bashkimit me Shqipërinë

Në dritën e zhvillimeve të fundit, përfshirë vendimin e Hagës që ka prekur themelet e shtetësisë së Kosovës, vitet e bllokimit ndërkombëtar, masat ndëshkuese pas ngjarjeve në Banjskë dhe pengesat në procesin e integrimeve euroatlantike, po theksohet domosdoshmëria e një kursi të ri politik. Ideja e bashkimit me Shqipërinë nuk duhet të shihet më si një tabu apo si një reagim i pastër emocional e nacionalist, por si një domosdoshmëri strategjike. Ky proces nuk nënkupton ndryshim të kufijve përmes forcës, por një angazhim demokratik, institucional dhe afatgjatë për të ndërtuar një hapësirë të përbashkët politike, ekonomike dhe të sigurisë mes dy vendeve. Dilema kryesore tashmë nuk është se çfarë presin ndërkombëtarët nga Prishtina, por çfarë strategjie afatgjate do të ndjekë vetë Kosova për të mos mbetur peng i vendimmarrjes së të tjerëve. Është koha që ky hap të diskutohet hapur, pa hezitim, pa kërkuar justifikime dhe pa pritur miratimin e zyrave diplomatike të huaja. Projekti i shtetësisë së Kosovës nuk mund të vazhdojë të mbetet një proces i menaxhuar tërësisht nga jashtë. Republika e Kosovës nuk u ngrit si entitet që diplomatët e huaj të përcaktojnë nivelet e sovranitetit, kufijtë e funksionimit institucional, apo mënyrën se kur duhet të reagojë ndaj Serbisë dhe kur duhet të heshtet përballë padrejtësive. Pavarësia nuk u shpall për të krijuar një vend që gëzon njohje të pjesshme, përballet me bojkot dhe shërben shpesh si mjet në tavolinat e huaja pa u trajtuar si palë e barabartë. Prandaj, pas vendimeve të fundit në Hagë, ngecjeve të diplomacisë perëndimore, sulmit në Banjskë dhe qasjes së Bashkimit Evropian ku viktima ndëshkohet ndërsa agresori trajtohet si partner, është rasti ideal për të hapur një debat që është mbajtur i mbyllur për një kohë të gjatë. Kosova duhet të synojë bashkimin me Shqipërinë, jo si një parullë boshe apo shpërthim sentimental, por si një fazë e natyrshme e zhvillimit shtetëror, e mbështetur në histori, identitet, siguri dhe në faktin se modeli aktual politik ka shfaqur kufizimet e tij. Modalitetet e këtij procesi mund të jenë të ndryshme: një konfederatë, një bashkësi e integruar politike, ekonomike dhe e sigurisë, apo një shtet i përbashkët i ndërtuar shkallë-shkallë. Kjo mund të përfshijë dy parlamente, mekanizma të përbashkët vendimmarrës, treg unik dhe politikë të jashtme të bashkërenduar, deri në vendimin përfundimtar të qytetarëve. Megjithatë, fokusi nuk duhet të humbasë te detajet teknike, por te qëllimi strategjik. Zëri i qytetarëve duhet të dëgjohet qartë, sepse popujt që nuk artikulojnë vetë dëshirat e tyre, përfundojnë duke u përshtatur me skenarët që u diktojnë të tjerët. Kosova shpalli pavarësinë më 17 shkurt 2008, por ky akt nuk erdhi si një çlirim i plotë politik. Ai u shoqërua me mbikëqyrje ndërkombëtare, kufizime të rrepta dhe një kornizë rregullash që e detyronin vendin të provonte vazhdimisht të kundërtën e asaj që pretendonin kundërshtarët e tij. U pranuan kompromise të vështira, përfshirë ndërtimin e shtetit mbi baza që garantonin të drejta të gjera për komunitetet, por që paraprakisht hiqnin dorë nga çdo pretendim territorial apo mundësi bashkimi me ndonjë shtet tjetër. Kështu u krijua një realitet ku edhe vizioni për të ardhmin e vendit u kushtëzua nga kufizimet kushtetuese. Në këtë kohë, Serbia ka vazhduar të mos e pranojë as shtetësinë e Kosovës, as realitetin e re dhe as përgjegjësinë e saj historike, duke shfrytëzuar çdo platformë ndërkombëtare për të penguar integrimin dhe konsolidimin e shtetit të Kosovës.