Kur iluzioni bëhet diagnozë kombëtare: Përtej mitologjisë së rreme dhe harresës së përditshmërisë

Në arenën e gjerë të historisë, shoqëritë shpesh bien viktimë e një loje të rrezikshme pasqyrash. Vetëmashtrimi nuk përbën thjesht një gabim të zakonshëm në gjykim, por funksionon si një mekanizëm psikologjik mbrojtës, një strehë e përshtatshme ku popujt fshihen sa herë që realiteti shndërrohet në një barrë të rëndë për t'u përballuar. “Kur një komb refuzon të përballet me të vërtetën e tij ekzistenciale, ai zëvendëson progresin me mite të rehatshme” – ky mbetet realiteti ynë i pandryshuar. Shpesh kthejmë kokën pas për të ngritur kështjella prej rëre mbi themelet e lavdisë së dikurshme, duke harruar se mitet duhet të shërbejnë si shtysë për të ecur përpara dhe jo si një lloj “narkotiku” për të fjetur në qetësi të rreme. Në fushën e politikës, ky “narkotik” shërben si instrumenti më i fuqishëm në duart e qeverisësve. Ideali i madh kombëtar manipulohet rregullisht dhe shndërrohet në një maskaradë elektorale, e cila ka për qëllim të vetëm mbulimin e dështimeve të së tashmes. Këtë plagë të vjetër e ka përmbledhur më së miri thënia sarkastike se armiqtë më të mëdhenj të Shqipërisë janë vetë shqiptarët dhe jo faktorët e jashtëm. Duke gjetur gjithmonë fajtorë jashtë kufijve, ne ushqejmë iluzionin se jemi viktima të përjetshme, ndërkohë që lejojmë në heshtje largimin e trurit tonë, rinisë, përmes një eksodi shkretues që lë pas toka të boshatisura. Mitd’hat Frashëri na ka lënë trashëgimi mesazhin se shpëtimi nuk buron nga fjalët boshe, duke theksuar se “Shqiptarët do t'i shpëtojë vetëm puna e tyre”. Megjithatë, ne vazhdojmë të zgjedhim iluzionin e suksesit të pashmangshëm, duke shpresuar se fati apo aleatët ndërkombëtarë do të bëjnë për ne atë që na takon ta realizojmë vetë. Kjo letargji dhe ky patriotizëm formal, që shfaqet vetëm në data festash apo përmes betejave virtuale në rrjetet sociale, gjen pasqyrim te vargjet e hidhura: “Po, t'mjerët na, qi mbyllë n'shpi tona. Rrimë e kqyrim se si t'huajt po na rrahin, e na t'marrit jemi tu' u mburrë me t'parët”. Kjo verbëri nuk është rast i izoluar, por gjen shpjegim edhe në mendimin e filozofisë botërore. Siç shprehej një filozof i antikitetit, nga të gjitha mashtrimet, vetëgënjimi mbetet më i rrezikshmi, pasi mashtruesi qëndron vazhdimisht brenda jush. Edhe shkrimtari i njohur George Orwell e ka përkufizuar këtë fenomen me saktësi kirurgjikale: “Nacionalizmi është etje për pushtet, e zbutur nga mashtrimi i vetvetes”. Është pa diskutim shumë më e thjeshtë të valëvitësh flamuj të mëdhenj e të luash me emocionet e masës, sesa të ngrihesh institucione funksionale dhe të angazhohesh seriozisht në luftën kundër korrupsionit. Letërsia dhe historia dëshmojnë se tragjeditë më të rënda nuk shkaktohen nga thyerja e shpatave, por nga shembja e iluzioneve të shumta që prodhojmë vetë. Një komb që ushqehet me gënjeshtrat e veta i ngjan një udhëtari në shkretëtirë që ndjek një fatamorganë, duke pirë rërë me bindjen e rreme se po shuan etjen. Siç vrente një këshilltar politik amerikan, nëse arrijmë të heqim fashën e vetëgënjimit nga sytë, atëherë mund ta orientojmë vendin sërish drejt madhështisë. Patriotizmi i vërtetë nuk bërtet dhe nuk ka nevojë për asnjë lloj ekzagjerimi. Ai ka guximin të shpallë të vërtetën, sado e zhveshur dhe e hidhur të duket ajo. Që një shoqëri të zgjohet nga gjumi i gjatë, ajo duhet të gjejë forcën për të thyer pasqyrën që i shfaq vetëm atë që dëshiron të shohë, pasi vetëm përmes pranimit të sëmundjes mund të nisë rruga e vërtetë drejt shërimit. Në këtë rrugëtim të mbushur me iluzione, historia jonë na ka lënë një busull të pagabueshme që demaskon çdo vetëgënjim: Gjergj Kastriotin, simbolin tonë kombëtar. Heroi ynë nuk na la trashëgimi fraza boshe, por një model të prekshëm patriotizmi përmes veprave konkrete, duke themeluar lirinë me anë të bashkimit dhe sakrificës, pa pritur që ajo të vinte si dhuratë nga të tjerët.