Kriza institucionale në prag: Çfarë ndodh nëse Kosova nuk zgjedh presidentin deri më 6 tetor?

Kosova po përballet me një javë vendimtare për stabilitetin e saj institucional. Data 6 tetor 2026 nuk paraqet vetëm një afat kalendarik, por është vija e kuqe kushtetuese brenda së cilës Kuvendi i Republikës është i obliguar të zgjedhë kreun e shtetit. Ky afat është përcaktuar prerazi nga Gjykata Kushtetuese përmes aktgjykimeve KO256/26 dhe KO258/26. Sipas këtij vendimi, të publikuar më 29 shtator, afati 60-ditor për zgjedhjen e presidentit ka nisur më 8 gusht dhe përfundon pashmangshmërisht më 6 tetor 2026. Rrjedhimisht, çështja ka tejkaluar debatin politik për emrin e kandidatit, duke u shndërruar në një sfidë për respektimin e rendit kushtetues. Në rast se Kuvendi dështon të sigurojë votat e nevojshme për presidentin brenda këtij afati, pasojat janë të paracaktuara nga Kushtetuta. Përgjigjja e Gjykatës Kushtetuese është kategorike: shpërndarja e Kuvendit është e pashmangshme. Neni 82, paragrafi 1, pika 3 e Kushtetutës saktëson se nëse presidenti nuk zgjidhet brenda 60 ditëve, Kuvendi shpërndahet automatikisht. Ky është një proces që nuk kërkon votim nga deputetët, pasi pasoja buron drejtpërdrejt nga akti kushtetues. Kjo nënkupton se asnjë konsensus politik nuk mund të tejkalojë këtë detyrim ligjor për të anashkaluar shpërndarjen e legjislativit. Sa i përket autoritetit që do të shpallë zgjedhjet, në mungesë të një presidenti me mandat të plotë, kjo përgjegjësi i takon ushtrueses së detyrës së presidentes, Albulena Haxhiu. Duke qenë se ajo mban edhe pozitën e kryetares së Kuvendit, bazuar në nenin 90 të Kushtetutës, Haxhiu do të jetë personi përgjegjës për dekretimin e zgjedhjeve të reja. Një precedent i ngjashëm tashmë është shënuar më 30 prill 2026, kur Haxhiu kishte shpallur zgjedhjet e parakohshme pas një dështimi të mëparshëm për zgjedhjen e presidentit. Lidhur me datën e mundshme të zgjedhjeve, Ligji për Zgjedhjet e Përgjithshme (nr. 08/L-228) dikton afatet teknike. Presidenti duhet t'i shpallë zgjedhjet brenda 10 ditëve pas shpërndarjes së Kuvendit, ndërsa procesi zgjedhor duhet të mbahet në një periudhë prej 30 deri në 45 ditë pas shpërndarjes. Nëse afati i 6 tetorit kalon pa zgjedhjen e presidentit, kalendari institucional parashikon konsultime të shpejta me partitë politike nga ana e ushtrueses së detyrës së presidentes. Në këtë skenar, zgjedhjet mund të organizohen në fund të nëntorit, me datat 8 ose 15 nëntor 2026 si opsionet më të mundshme për t'iu drejtuar kutive të votimit.