Kriza institucionale në prag: Çfarë ndodh nëse Kosova mbetet pa president pas 6 tetorit?

Kosova ndodhet përballë një jave vendimtare për stabilitetin e saj institucional. Data 6 tetor 2026 nuk paraqet thjesht një afat kalendarik, por përfaqëson limitin e fundit kushtetues brenda të cilit Kuvendi është i detyruar të zgjedhë presidentin e ri të Republikës. Ky afat është konfirmuar zyrtarisht nga Gjykata Kushtetuese përmes aktgjykimeve KO256/26 dhe KO258/26. Sipas këtij vendimi, të publikuar më 29 shtator pas një shqyrtimi të bërë më 23 shtator, periudha 60-ditore për zgjedhjen e kreut të shtetit ka filluar më 8 gusht dhe përfundon më 6 tetor 2026. Tashmë, çështja nuk është thjesht një negociatë politike mes partive, por një detyrim ligjor ku dështimi për të arritur marrëveshje do të sjellë pasoja të pashmangshme kushtetuese. Një nga pyetjet kryesore është nëse Kuvendi shpërndahet automatikisht pas kësaj date. Përgjigjja e Gjykatës është definitive: nëse presidenti nuk zgjidhet deri më 6 tetor, shpërndarja e Kuvendit bëhet detyrim kushtetues, bazuar në nenin 82, paragrafi 1, pika 3. Është e rëndësishme të theksohet se ky proces nuk kërkon votim nga deputetët, pasi shpërndarja rrjedh drejtpërdrejt nga Kushtetuta si pasojë e dështimit për zgjedhjen e presidentit. Asnjë marrëveshje politike nuk mund ta tejkalojë këtë detyrim të shkruar. Sa i përket kompetencës për shpalljen e zgjedhjeve, kjo detyrë i takon presidentit të Republikës. Në mungesë të një presidenti me mandat të plotë, Albulena Haxhiu, e cila aktualisht mban pozitën e kryetares së Kuvendit dhe ushtrueses së detyrës së presidentit (sipas nenit 90), pritet të jetë autoriteti që do të shpallë zgjedhjet e reja. Një precedent i tillë ekziston tashmë, pasi Haxhiu kishte vepruar në mënyrë të ngjashme më 30 prill 2026, duke shpallur zgjedhjet e parakohshme për 7 qershor pas një situate të ngjashme bllokimi. Nëse afati i 6 tetorit kalon pa zgjedhur presidentin, procesi zgjedhor do të hyjë në një dinamikë të re. Sipas Ligjit për Zgjedhjet e Përgjithshme (nr. 08/L-228), ushtruesja e detyrës së presidentes ka për obligim t'i shpallë zgjedhjet brenda 10 ditëve nga shpërndarja e Kuvendit, pas konsultimeve me subjektet politike. Zgjedhjet duhet të organizohen brenda një afati prej 30 deri në 45 ditë nga momenti i shpërndarjes, gjë që e orienton kalendarin zgjedhor drejt datës 8 ose 15 nëntor 2026.