Përtej bazave ushtarake: Si kontrollon Washingtoni ekonominë e Irakut përmes sistemit bankar të New Yorkut

Pas dy dekadash prani ushtarake që pasoi pushtimin e vitit 2003, Shtetet e Bashkuara po finalizojnë largimin e forcave të tyre nga bazat në Irak. Megjithatë, ky tërheqje ushtarake nuk shënon fundin e hegjemonisë amerikane mbi Bagdadin, pasi Washingtoni mban ende një instrument kontrolli shumë më të fuqishëm se armët: sistemin financiar amerikan. Në zemër të sistemit bankar të New Yorkut, përkatësisht në Federal Reserve Bank, ndodhet një llogari kyçe e Bankës Qendrore të Irakut. Ky mekanizëm, i krijuar menjëherë pas ndërhyrjes ushtarake, shërben si arteria kryesore ku derdhen miliardat e fituara nga eksporti i naftës irakiane. Duke qenë se nafta përbën rreth 90 për qind të buxhetit shtetëror të Irakut, kontrolli mbi këtë llogari i jep SHBA-së një ndikim të jashtëzakonshëm mbi stabilitetin e vendit. Origjina e këtij sistemi daton nga krijimi i Fondit për Zhvillimin e Irakut (DFI) nga Autoriteti i Përkohshëm i Koalicionit, i cili drejtohej nga amerikanët. Fillimisht, ky fond u konceptua për të menaxhuar të ardhurat nga nafta për rindërtimin e shtetit, ndërsa ofronte një mburojë ligjore për të mbrojtur pasuritë irakiane nga paditë e shumta dhe kreditorët që kërkonin dëmshpërblime nga regjimi i rrëzuar i Saddam Husseinit. Edhe pse fondet i përkasin Irakut dhe jo Shteteve të Bashkuara, fakti që infrastruktura financiare që mundëson qarkullimin e dollarëve ndodhet nën juridiksionin amerikan, shërben si një levë e fortë presioni. Çdo kufizim i qasjes në këto dollarë do të gjymtonte menjëherë ekonominë irakiane, pasi vendi është totalisht i varur nga valuta amerikane për importet dhe tregtinë ndërkombëtare. Një rast ilustrues ndodhi në vitin 2020, kur pas kërkesave të Bagdadit për largimin e trupave amerikane, Washingtoni kërcënoi me bllokimin e qasjes në këto fonde. Përballë kolapsit të mundshëm ekonomik, autoritetet irakiane u detyruan të ndryshonin qëndrim. Ky episod dëshmoi qartë se si sistemi financiar mund të përdoret si një mjet gjeopolitik. Megjithatë, zyrtarë irakianë pranojnë në prapaskenë se ky mekanizëm ka edhe anën e tij pozitive. Mbajtja e rezervave në New York siguron një stabilitet të kursit të këmbimit, mbron financat nga ndërhyrjet e jashtme dhe rrit besueshmërinë e sistemit bankar të Irakut në tregjet botërore. Megjithatë, kjo siguri vjen me koston e një varësie të përhershme politike, një sfidë kjo që bëhet edhe më komplekse për shkak të ndikimit të vazhdueshëm të Iranit në rajon.