Kostovicova: Proceset gjyqësore për krime lufte nuk mjaftojnë përballë sfidës së ballafaqimit me të kaluarën

Sipas Denisa Kostovicovas, profesoreshë në Shkollën Ekonomike të Londrës (LSE), gjykimet për krime lufte janë vetëm një pjesë e procesit dhe nuk ofrojnë garanci të mjaftueshme që një shoqëri të pajtohet vërtet me historinë e saj. Këtë qëndrim ajo e ka shprehur në dritën e tensioneve dhe protestave të mbajtura në Kosovë, të cilat pasuan vendimin e shkallës së parë të Gjykatës Speciale në Hagë ndaj katër ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK). Pas shpalljes së këtij vendimi, një numër i madh qytetarësh dolën në sheshet e Kosovës për të shprehur mbështetjen e tyre ndaj të akuzuarve. UÇK-ja, si formacion gueril, u angazhua në luftë të armatosur kundër forcave serbe, pas një periudhe të gjatë të rezistencës paqësore të udhëhequr nga liderët politikë kosovarë ndaj shtypjes së Beogradit. Ish-presidenti Hashim Thaçi, së bashku me Jakup Krasniqin, Kadri Veselin dhe Rexhep Selimin, u shpallën fajtorë për akuza që përfshijnë ndalim të paligjshëm, torturë, trajtim mizor dhe vrasje. Sipas gjetjeve të gjykatës, krimet, të kryera në periudhën prill 1998 – qershor 1999, kishin si viktima shqiptarë të konsideruar kundërshtarë politikë, persona të dyshuar për bashkëpunim me regjimin serb, si dhe pjesëtarë të komuniteteve serbe dhe rome. Gjykata ka evidentuar se 96 persona që i ishin nënshtruar torturës kanë humbur jetën, ndërsa të dënuarit kanë të drejtë ankese. Në një intervistë për emisionin “Uvid”, Kostovicova ka vënë në pah se si ndryshimet në politikën globale kanë zbehur përparësinë e të drejtave të njeriut. Ajo ka bërë një paralele mes reagimeve në Kosovë ndaj ish-udhëheqësve të UÇK-së dhe glorifikimit të Ratko Mlladiqit në Beograd, duke theksuar se dallimi mes këtyre dukurive është minimal dhe lidhet ngushtë me mënyrën se si perceptohen konfliktet e ish-Jugosllavisë. Duke analizuar konceptin e “konflikteve asimetrike”, ku njëra palë është më e fuqishme se tjetra, profesoresha shpjegon se në Kosovë pala serbe ishte dominuese, ndërsa shqiptarët ishin pala më e dobët që kërkoi mbrojtje. Sipas saj, kjo asimetri shpesh keqpërdoret për manipulim narrativash: pala serbe pretendon se po gjykohet padrejtësisht, ndërsa pala shqiptare, për shkak të pozitës së saj historike si viktimë e diskriminimit dekadësh, shpesh e ka të vështirë të pranojë që edhe në radhët e saj mund të ketë pasur përgjegjës për krime. Në përfundim, Kostovicova vlerëson se problemi thelbësor qëndron te fakti se të dyja palët e shohin veten ekskluzivisht si viktima, duke e ndjerë veten të padrejtuar nga aktgjykimet gjyqësore, gjë që e bën pajtimin shoqëror një proces tejet kompleks.