Zbulime sensacionale në Suharekë: Kalaja e Kastërcit nxjerr në dritë një bazilikë antike dhe 120 varre mesjetare

Një thesar i vërtetë i historisë mijëravjeçare po merr formë në lokalitetin arkeologjik të Kalasë së Kastërcit, në komunën e Suharekës. Gërmimet e vazhdueshme në këtë kodër, të njohur edhe si Hisari i Kastërcit, kanë zbuluar dëshmi të rëndësishme të një qytetërimi që ka lënë gjurmë të pashlyeshme në territorin e Dardanisë. Sipas të dhënave më të fundit, numri i varreve të identifikuara në këtë hapësirë ka arritur në rreth 120. Përveç eshtrave, arkeologët kanë nxjerrë në dritë një koleksion të pasur artefaktesh, duke përfshirë stoli ari, monedha të periudhave të ndryshme, si dhe objekte të përditshmërisë që dëshmojnë dinamikën e jetës së banorëve ndër shekuj. Kujtojmë se në tetor të vitit 2025, arkeologu Berat Ademi kishte konfirmuar identifikimin e 97 varreve, të cilat datojnë nga shekujt IX-XII, shifër kjo që është rritur ndjeshëm falë hulumtimeve të intensifikuara. Një ndër gjetjet më madhështore të këtij lokaliteti mbetet bazilika paleokristiane, e ndërtuar në fillim të shekullit VI. Gërmimet e kryera nga Instituti Arkeologjik i Kosovës kanë nxjerrë në pah strukturën e bazilikës, muret rrethuese dhe gjurmët e pagëzimores. Një zbulim i rrallë dhe me vlerë të jashtëzakonshme shkencore është një fragment tjegulle me mbishkrim në gjuhën latine, ku përmenden Ati, Biri dhe Shpirti i Shenjtë. Arkeologu Berat Ademi ka theksuar se kjo është dëshmia e parë e këtij lloji në Kosovë, e cila ofron një këndvështrim të ri mbi përhapjen e krishterimit në Dardani. Historia e Kalasë së Kastërcit është shumë më e hershme se ndërtimi i bazilikës. Dokumentacioni zyrtar tregon se vendbanimi daton që nga periudha eneolitike, ndërsa në antikitetin e vonë, në kohën e perandorit Justinian, lokacioni u shndërrua në një fortifikatë strategjike. Që nga fillimi i gërmimeve të para në vitin 1986, e deri te hulumtimet e viteve 2010-2011, janë zbuluar rreth 500 metra katrorë sipërfaqe, ku janë gjetur vegla pune prej hekuri, qeramikë dhe stoli të ndryshme. Edhe gjatë vitit 2026, Instituti Arkeologjik i Kosovës vazhdon punën në terren për të hulumtuar bazilikën dhe ambientet përreth saj. Puna e palodhur e ekspertëve është ndjekur nga afër edhe nga zëvendësministrja në detyrë e Kulturës dhe Turizmit, Nora Arapi-Krasniqi. Krahas gërmimeve, autoritetet po i kushtojnë vëmendje të shtuar mbrojtjes dhe konservimit të këtij kompleksi, që konsiderohet një ndër pikat kyçe për kuptimin e trashëgimisë sonë kulturore.