Prapaskenat e bisedimeve: Çfarë po kërkon realisht Rusia për paqen në Ukrainë?

Pas tri ditësh diskutimesh intensive mes negociatorëve ukrainas, rusë dhe udhëheqësve të të dyja shteteve, i dërguari i posaçëm i Shteteve të Bashkuara, Jared Kushner, deklaroi se përpjekjet diplomatike kanë sjellë “përparim domethënës” drejt një marrëveshjeje për t'i dhënë fund konfliktit të armatosur të Moskës kundër Ukrainës. Megjithatë, ende nuk ka asnjë tregues publik se Kremlini është i gatshëm të bëjë lëshimet e duhura që do ta afronin realizimin e një pakti paqeje. Përkundër kësaj, si presidenti Vladimir Putin, ashtu edhe kryenegociatori rus kanë shfaqur vazhdimisht qëndrime të ngurta për çështjet thelbësore, duke përfshirë pretendimet territoriale në territorin ukrainas dhe ndryshimet që kërkojnë në strukturën afatgjatë të sigurisë në Evropë. Kjo panoramë vjen pas dy ditësh bisedimesh trepalëshe të zhvilluara në Abu Dabi, si dhe takimeve të veçanta që zyrtarët amerikanë patën me Putinin dhe presidentin ukrainas, Volodymyr Zelensky, më 12 nëntor. Më poshtë sjellim një pasqyrë të qëndrimeve zyrtare të Moskës rreth pikave kyçe që mund të vendosin fatin e marrëveshjes së paqes. Për sa i përket Donbasit dhe aspiratave më të gjera territoriale, për muaj të tërë Putin dhe zyrtarë të tjerë rusë kanë këmbëngulur se sundimi i plotë rus mbi Donbas – i cili përfshin rajonet e Donjeckut dhe Luhanskut në pjesën lindore të Ukrainës – përbën kusht të panegociueshëm për çdo akord paqeje. Rusia nxiti konfliktin në Donbas qysh në vitin 2014, menjëherë pas aneksimit të Gadishullit të Krimesë, dhe kontrollonte territore të Donjeckut dhe Luhanskut shumë kohë para se Putini të urdhëronte ndërhyrjen ushtarake në shkallë të gjerë kundër Ukrainës në shkurt të vitit 2022. Aktualisht, forcat ruse kontrollojnë pothuajse të gjithë Luhanskun dhe rreth 80 për qind të Donjeckut. Megjithatë, pavarësisht viteve të luftimeve të ashpra, ushtria e saj nuk ka mundur të marrë pjesën e mbetur të këtij rajoni, ku përfshihet i quajturi “brez i fortifikuar” që strehon qytetet Slovjansk dhe Kramatorsk. Putin ka përsëritur se Rusia do t'i pushtojë me dhunë zonat e mbetura të rajonit nëse nuk arrin t'i sigurojë përmes rrugës diplomatike. Nga ana e tij, Zelensky ka theksuar se Kievi nuk do të heqë dorë kurrë, as formalisht dhe as në praktikë, nga tokat për mbrojtjen e të cilave ushtarët ukrainas kanë bërë sakrifica të mëdha. Nga ana tjetër, ambiciet e Kremlinit shtrihen shumë më gjerë se Krimea dhe Donbasi. Në shtator të vitit 2022, Moska shpalli pa asnjë mbështetje juridike se rajonet e Donjeckut, Luhanskut, Zaporizhias dhe Hersonit i përkasin të gjitha Federatës Ruse. Edhe pse Rusia mban nën kontroll pjesën më të madhe të Hersonit dhe Zaporizhias, ajo nuk zotëron qendrat e tyre administrative që mbajnë të njëjtët emra. Trupat ruse kishin pushtuar Hersonin në fillim të agresionit ushtarak, por më pas u detyruan të tërhiqeshin përtej lumit Dnjepër në nëntor të vitit 2022. Në disa raste, Moska ka dërguar sinjale kontradiktore nëse do të mjaftohej vetëm me kontrollin e pjesshëm të Hersonit dhe Zaporizhias, apo nëse do të pranonte tërhepjetën e mundshme nga këto zona si pjesë e një zgjidhjeje përfundimtare paqeje. Gjatë kësaj jave, megjithatë, nuk pati hapësirë për paqartësi të tilla. Gjatë një takimi të zhvilluar në Kremlin më 12 nëntor me Kushnerin dhe të dërguarin tjetër amerikan, Steve Witkoff, Putin u shpreh se pala ukrainase kishte “ngritur pyetje për zonat gri”, duke shtuar: “Për ne, ekziston vetëm një vijë demarkacioni: vija e kufirit shtetëror”. Kufiri i vërtetë shtetëror i Ukrainës, i vendosur që nga koha e shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik më 1991, është i përcaktuar qartë dhe përfshin të pesë rajonet që Rusia pretendon padrejtësisht se janë pjesë e territorit të saj. Megjithatë, kreu i Kremlin nuk e kishte fjalën për kufirin zyrtar ndërkombëtar, por për vijën ndarëse ashtu siç e percepton Moska që nga viti 2022.